Wywiad w radiu lub podcaście. Jak mówić o firmie ciekawie i zrozumiale?

Zaproszenie do radia albo do podcastu cieszy każdego właściciela firmy, dopóki nie zapali się czerwona lampka w studiu. Wtedy okazuje się, że o własnej działalności, którą zna się od podszewki, trudno powiedzieć trzy zdania zrozumiałe dla kogoś z zewnątrz. Słuchacz nie widzi slajdów, nie wróci wzrokiem do poprzedniego akapitu i nie zapyta, co oznaczał skrót użyty przed chwilą. Słyszy wszystko jeden raz, często w samochodzie albo przy zmywaniu naczyń.

Ta instrukcja jest przeznaczona dla osób, które prowadzą firmę i dostały zaproszenie na rozmowę w rozgłośni lokalnej, w audycji branżowej albo w podcaście, a nie zajmują się zawodowo występowaniem. Opisuję w niej, po czym poznać, że opowieść o firmie jest nudna lub niejasna, z czego to wynika i jak to naprawić przed nagraniem.

Po lekturze czytelnik będzie umiał zebrać od redakcji potrzebne informacje, ułożyć to, co ma zostać w pamięci słuchacza, zastąpić żargon obrazem, przećwiczyć odpowiedzi z dyktafonem w telefonie, zadbać o głos i sprzęt, a po emisji ocenić, co się udało.

Dlaczego rozmowa do słuchania jest trudniejsza niż tekst i po czym poznać, że coś nie działa?

Tekst na stronie internetowej wybacza wiele. Czytelnik sam ustala tempo, omija to, co go nie interesuje, i wraca do trudnego zdania. W radiu i w podcaście tempo narzuca mówiący, a uwaga słuchacza jest podzielona między rozmowę i to, co akurat robi. Zdanie, które na papierze wygląda dobrze, w uchu bywa zbyt długie, zbyt gęste albo po prostu nudne.

Drugą różnicą jest brak obrazu. W telewizji część pracy wykonują twarz, gest i to, co widać w tle. W dźwięku całą treść niesie głos i dobór słów. Dlatego do rozmowy radiowej trzeba przygotować się inaczej niż do krótkiej wypowiedzi przed obiektywem, którą opisałem we wpisie o tym, jak przygotować się do wystąpienia przed kamerą.

Objawy, które słychać już na próbie

Problem najłatwiej rozpoznać, nagrywając próbną odpowiedź na pytanie „Czym zajmuje się firma?” i odsłuchując ją następnego dnia. Najczęściej pojawia się jeden z poniższych objawów.

• Odpowiedź trwa ponad dwie minuty i nie ma w niej wyraźnego końca, bo każde zdanie otwiera kolejny wątek.
• Padają nazwy usług, skróty i określenia, których używa się w firmie, ale których nie zna nikt spoza branży.
• Pojawia się kilka liczb pod rząd, których nie sposób zapamiętać ze słuchu.
• Wypowiedź brzmi jak ulotka: same zalety, żadnego przykładu, żadnego człowieka.
• Głos jest płaski, tempo szybkie, a zdania kończą się zawieszeniem zamiast kropką.
• Po odsłuchaniu trudno powiedzieć jednym zdaniem, co właściwie zostało przekazane.

Skąd biorą się te kłopoty?

Przyczyn jest kilka i zwykle występują razem. Pierwsza to tak zwana klątwa wiedzy: osoba, która zna temat doskonale, przestaje pamiętać, jak to jest go nie znać. Druga to brak decyzji, co jest najważniejsze, przez co rozmówca próbuje powiedzieć wszystko. Trzecia to przygotowanie na piśmie zamiast na głos, które kończy się wypowiedzią w stylu oficjalnego pisma.

Czwarta przyczyna to nieznajomość audycji. Kto nie wie, do kogo mówi i ile ma czasu, mówi do wszystkich, czyli do nikogo. Piąta to trema i warunki techniczne: suchość w gardle, pogłos w pokoju, słaby mikrofon. Każdą z tych przyczyn da się sprawdzić i usunąć osobno, a kolejne części tekstu prowadzą przez nie po kolei.

Co ustalić z redakcją lub prowadzącym przed nagraniem?

Większość nieporozumień bierze się z tego, że gość przychodzi na inną rozmowę niż ta, którą zaplanował prowadzący. Jedna wiadomość lub krótki telefon do osoby zapraszającej usuwa ten kłopot. Redakcje i twórcy podcastów chętnie odpowiadają na takie pytania, bo dobrze przygotowany gość ułatwia im pracę.

O co należy zapytać, najlepiej w tej kolejności:

1. Temat i powód zaproszenia: o czym ma być rozmowa i dlaczego właśnie teraz. Od tego zależy, które wątki z działalności firmy w ogóle się przydadzą.
2. Słuchacze: kto słucha audycji. Mieszkańcy miasta w drodze do pracy potrzebują innych przykładów niż przedsiębiorcy z jednej branży.
3. Forma: rozmowa na żywo czy nagranie, które zostanie zmontowane. W nagraniu można poprosić o powtórzenie odpowiedzi, na żywo takiej możliwości nie ma.
4. Długość: ile czasu potrwa rozmowa i ile z niej trafi do emisji. Kilka minut w paśmie porannym wymaga krótszych odpowiedzi niż godzinny podcast.
5. Miejsce i sprzęt: studio, telefon czy połączenie przez internet. Przy rozmowie zdalnej trzeba dopytać, z jakiego programu korzysta prowadzący i czy potrzebne są słuchawki.
6. Inni goście: czy w rozmowie weźmie udział ktoś jeszcze, na przykład przedstawiciel konkurencji albo urzędu.
7. Przedstawienie gościa: jak prowadzący zapowie rozmówcę. Najlepiej przesłać jedno gotowe zdanie z imieniem, nazwiskiem, funkcją i poprawną nazwą firmy, zapisaną tak, jak się ją wymawia.
8. Termin i miejsce publikacji: kiedy i gdzie rozmowa będzie dostępna oraz czy można ją potem udostępnić na stronie firmy.

Nie należy prosić o listę pytań z wyprzedzeniem jako o warunek udziału. Wielu dziennikarzy jej nie wysyła i mają do tego prawo. Prośba o główne wątki rozmowy jest natomiast czymś zwyczajnym i zwykle spotyka się z życzliwą odpowiedzią.

Co z autoryzacją w radiu i w podcaście?

Prawo prasowe przewiduje autoryzację dosłownie cytowanej wypowiedzi, o ile nie była ona wcześniej publikowana ani wygłoszona publicznie. Rozmowa na żywo trafia do słuchaczy w chwili wypowiadania słów, więc nie ma w niej czego autoryzować. Przy rozmowie nagrywanej i montowanej sytuacja jest inna, a o sposobie postępowania najlepiej porozmawiać z redakcją przed nagraniem. Szczegóły i terminy opisałem osobno we wpisie o tym, jakie prawa daje autoryzacja wypowiedzi. W razie sporu z redakcją rozsądnie jest skonsultować sprawę z prawnikiem, bo każda sytuacja wymaga osobnej oceny.

Jak wybrać to, co ma zostać w pamięci słuchacza?

Słuchacz zapamięta z rozmowy jedną, najwyżej dwie rzeczy. Jeśli gość nie zdecyduje, które to będą, zdecyduje przypadek. Dlatego przed rozmową trzeba dokończyć na kartce jedno zdanie: „Po tej rozmowie słuchacz ma wiedzieć, że…”. To zdanie jest myślą główną i do niego wraca się w trakcie wywiadu.

Dobra myśl główna dotyczy słuchacza, a nie firmy. Zdanie „Firma działa od wielu lat i ma szeroką ofertę” nikogo nie obchodzi. Zdanie „Większość awarii pieca da się przewidzieć, jeśli raz w roku ktoś zajrzy do środka” daje słuchaczowi coś dla niego samego, a przy okazji pokazuje, czym firma się zajmuje.

Do myśli głównej dobiera się trzy komunikaty, które ją rozwijają: co się dzieje, dlaczego to ważne dla słuchacza i co może on z tym zrobić. Jak je ułożyć i sprawdzić, pokazałem krok po kroku w tekście o tym, jak przygotować trzy najważniejsze komunikaty przed pierwszym wywiadem. W rozmowie do słuchania każdy z nich potrzebuje jeszcze dwóch dodatków: przykładu z życia i jednego zdania, które da się powtórzyć z pamięci.

Jak sprawdzić, czy myśl główna jest dobra?

Wystarczy prosty sprawdzian. Zdanie należy powiedzieć na głos komuś spoza branży, na przykład osobie z rodziny, i poprosić, by po godzinie powtórzyła je własnymi słowami. Jeśli sens się zachował, zdanie jest gotowe. Jeśli słuchacz pamięta tylko, że „było coś o firmie”, trzeba je skrócić i oprzeć na konkretnej sytuacji.

Radzę też przygotować jedno zdanie o samej firmie, które da się wypowiedzieć na jednym oddechu: kto, dla kogo, z jakim skutkiem. Przydaje się ono na początku rozmowy, gdy prowadzący prosi o krótkie przedstawienie, i ratuje przed kilkuminutowym wykładem o historii działalności.

Kto woli nie zajmować się tym samodzielnie, może zadzwonić pod numer 533 525 168 albo napisać na info@lukaszwudyka.pl, a ja przejmę przygotowania: ustalę z redakcją przebieg rozmowy, ułożę myśl główną z komunikatami i przeprowadzę próbę z nagraniem.

Jak zamienić żargon i liczby na język, który dobrze brzmi w uchu?

Żargon jest wygodny w firmie, bo skraca rozmowę między ludźmi, którzy wiedzą, o co chodzi. W audycji działa odwrotnie: jedno niezrozumiałe słowo sprawia, że słuchacz gubi wątek i przestaje słuchać następnych zdań. Dlatego przygotowane komunikaty trzeba przejrzeć pod kątem słów, których nie użyłby sąsiad.

Najprostszy sposób to spisanie wszystkich określeń branżowych, które padają w próbnej odpowiedzi, i dopisanie obok każdego zwykłego odpowiednika. Zamiast „optymalizacja procesów logistycznych” wystarczy „paczka dociera dzień wcześniej”. Zamiast „kompleksowa obsługa” lepiej wymienić dwie rzeczy, które firma naprawdę robi. Jeśli jakiegoś terminu nie da się uniknąć, należy go od razu wyjaśnić jednym krótkim zdaniem.

Liczby, które słuchacz zdoła zapamiętać

Ze słuchu trudno zapamiętać więcej niż jedną liczbę naraz. W jednej odpowiedzi powinna więc padać najwyżej jedna, zaokrąglona i zestawiona z czymś znanym. „Co trzeci klient” brzmi lepiej niż dokładny ułamek z przecinkiem, a „tyle, ile mieści się w bagażniku małego samochodu” mówi więcej niż pojemność w litrach.

Każda liczba podana w mediach musi być prawdziwa i możliwa do wykazania. Zawyżone dane o sprzedaży albo o liczbie klientów łatwo sprawdzić, a ich sprostowanie kosztuje więcej niż skromniejsza, ale rzetelna informacja. Jeśli firma nie ma pewnych danych, lepiej opowiedzieć o pojedynczym przypadku niż podawać szacunek.

Zdania pisane dla ucha

Zdanie do słuchania jest krótkie i ma jedną myśl. Podmiot i orzeczenie stoją blisko siebie, a najważniejsze słowo pada na końcu, bo tam naturalnie opada głos. Wtrącenia i zdania wielokrotnie złożone, które w tekście wyglądają elegancko, w mowie sprawiają, że słuchacz zapomina początek, zanim usłyszy koniec.

W rozmowie do słuchania powtórzenia są zaletą. Myśl główną można wypowiedzieć na początku, rozwinąć w środku i przypomnieć innymi słowami na końcu. Osoba, która włączyła radio w połowie rozmowy, dzięki temu także ją usłyszy.

Jak budować odpowiedzi, żeby chciało się ich słuchać?

Ciekawa odpowiedź ma stały układ, który da się wyćwiczyć. Zaczyna się od sedna, potem przychodzi przykład, a na końcu jedno zdanie, które zamyka myśl. Taka odpowiedź trwa zwykle od trzydziestu sekund do minuty w krótkiej audycji i nieco dłużej w podcaście, a prowadzący ma po niej naturalne miejsce na następne pytanie.

Układ jednej odpowiedzi wygląda następująco:

1. Pierwsze zdanie odpowiada wprost na pytanie. Bez wstępu o historii firmy i bez zwrotu „to bardzo dobre pytanie”.
2. Drugie i trzecie zdanie podają przykład: konkretną sytuację, człowieka, miejsce, przedmiot. Słuchacz ma to zobaczyć w wyobraźni.
3. Kolejne zdanie wyjaśnia, co z tego wynika dla słuchacza.
4. Ostatnie zdanie kończy się wyraźną kropką w głosie. Po niej należy zamilknąć i oddać głos prowadzącemu.

Przykład zamiast przymiotnika

Przymiotniki w rodzaju „profesjonalny”, „innowacyjny” i „najwyższej jakości” nic nie znaczą, bo używa ich każda firma. Zastępuje je scena. Zamiast zapewniać o szybkiej obsłudze, lepiej opowiedzieć o piekarni, w której piec przestał działać w nocy przed świętem, i o tym, o której godzinie znów wyjechał z niej pierwszy chleb.

Historie muszą być prawdziwe. Jeśli dotyczą klientów, przed rozmową trzeba uzyskać ich zgodę albo opowiedzieć sytuację tak, by nie dało się rozpoznać osoby ani firmy. Nie należy ujawniać danych osobowych, szczegółów umów ani informacji, które kontrahent mógłby uznać za poufne.

Jak mówić o firmie, by nie brzmiało to jak reklama?

Prowadzący zaprasza gościa po wiedzę i opowieść, a nie po ogłoszenie. Kto co drugie zdanie wymienia nazwę firmy i zachęca do zakupu, ten zwykle nie dostaje drugiego zaproszenia, a słuchacze przestają mu ufać. W stacjach radiowych treści reklamowe są dodatkowo oddzielane od audycji, więc prowadzący może po prostu przerwać taki wątek.

Skuteczniejsza jest zasada: najpierw pożytek dla słuchacza, potem źródło. Gość dzieli się radą, którą słuchacz może zastosować sam, a o firmie mówi wtedy, gdy wynika to z odpowiedzi, na przykład „widzimy to u siebie w warsztacie niemal co tydzień”. Nazwa firmy pada na początku z ust prowadzącego i na końcu, gdy zapyta on, gdzie można znaleźć więcej informacji.

Na to ostatnie pytanie trzeba mieć gotową odpowiedź, którą da się zapamiętać ze słuchu. Jeden adres strony albo jedna nazwa do wpisania w wyszukiwarkę, wypowiedziane powoli. Lista pięciu profili w mediach społecznościowych i numer telefonu dyktowany cyfra po cyfrze nie zostaną w niczyjej pamięci.

Jak przećwiczyć rozmowę z dyktafonem w telefonie?

Przygotowanie na kartce nie wystarcza, bo pisze się inaczej, niż się mówi. Jedynym sposobem, by usłyszeć własną odpowiedź tak, jak usłyszy ją słuchacz, jest nagranie jej i odsłuchanie. Każdy współczesny telefon ma aplikację do nagrywania dźwięku, więc próba nie wymaga żadnego dodatkowego sprzętu.

Na iPhonie służy do tego aplikacja „Dyktafon”, która według pomocy Apple znajduje się w folderze „Narzędzia”. Nagrywanie rozpoczyna się stuknięciem w czerwony okrągły przycisk, a kończy stuknięciem w czerwony kwadrat. Zachowane nagranie otrzymuje domyślnie nazwę „Nowe nagranie” i można ją zmienić, stukając w nią i wpisując własną. Głośność reguluje się odległością telefonu od ust. W telefonach z Androidem podobna aplikacja nosi zwykle nazwę „Dyktafon” lub „Rejestrator”, zależnie od producenta.

Próbę najlepiej przeprowadzić w następujący sposób:

1. Spisanie dziesięciu pytań, które mogą paść: pięciu oczywistych, trzech szczegółowych i dwóch niewygodnych, w tym pytania o ceny, konkurencję lub dawne potknięcie firmy.
2. Poproszenie drugiej osoby, by zadawała pytania w dowolnej kolejności. Jeśli nikogo nie ma pod ręką, pytania można odczytywać samodzielnie na głos.
3. Położenie telefonu na stole w odległości mniej więcej dłoni od ust i uruchomienie nagrywania.
4. Odpowiadanie bez czytania z kartki. Na kartce mogą leżeć jedynie hasła: myśl główna, trzy komunikaty i przykłady.
5. Zakończenie nagrania i nadanie mu nazwy z numerem próby, na przykład „Próba 1”.
6. Odsłuchanie po przerwie, najlepiej następnego dnia, z kartką i długopisem w ręku.
7. Powtórzenie próby po poprawkach i porównanie obu nagrań.

Na co zwracać uwagę przy odsłuchu?

Przy odsłuchu sprawdza się kilka rzeczy naraz, dlatego dobrze jest odsłuchać nagranie dwa razy. Za pierwszym razem ocenia się treść: czy pierwsze zdanie odpowiada na pytanie, czy padł przykład, czy odpowiedź ma koniec. Za drugim razem słucha się formy: tempa, długości zdań, wypełniaczy w rodzaju „yyy”, „jakby” i „tak naprawdę”, a także miejsc, w których głos ucieka w górę.

Wypełniaczy nie usuwa się siłą woli, tylko pauzą. Kto pozwoli sobie na sekundę ciszy przed odpowiedzią, ten nie musi jej zagłuszać dźwiękiem. Dla mówiącego pauza trwa wieczność, dla słuchacza jest chwilą oddechu i sygnałem, że gość myśli nad tym, co mówi.

Nie należy uczyć się odpowiedzi na pamięć. Wyuczony tekst słychać od pierwszego zdania, a jedno zapomniane słowo potrafi zburzyć całą wypowiedź. Zapamiętuje się kolejność myśli i przykłady, a słowa za każdym razem dobiera się na nowo.

Jak przygotować głos, miejsce i sprzęt?

Nawet najlepsza treść przepada, jeśli słuchacz musi się wysilać, by ją zrozumieć. Technika i głos nie wymagają dużych nakładów, ale trzeba o nich pomyśleć wcześniej niż pięć minut przed rozmową.

Rozmowa w studiu

W studiu o dźwięk dba realizator, a zadaniem gościa jest mu nie przeszkadzać. Należy przyjść kilkanaście minut przed czasem, wyciszyć telefon i zegarek, a przed wejściem napić się niegazowanej wody. Mikrofon ustawia obsługa i nie należy go przesuwać ani dotykać. Mówi się w jego stronę ze stałej odległości, bez odwracania głowy do prowadzącego w połowie zdania.

Na stole nie powinno leżeć nic, co szeleści lub stuka: plik kartek, długopis z przyciskiem, bransoletka. Notatki najlepiej zmieścić na jednej kartce położonej płasko. Od chwili wejścia do studia każdy mikrofon trzeba traktować jak włączony, także w przerwie na muzykę i po pożegnaniu.

Rozmowa zdalna z domu lub z biura

Przy nagraniu przez internet lub telefon gość sam odpowiada za to, jak brzmi. Kilka prostych czynności wyraźnie poprawia jakość dźwięku.

• Wybór małego pomieszczenia z dywanem, zasłonami i meblami. Puste pokoje i sale konferencyjne dają pogłos.
• Zamknięcie okien i drzwi, wyłączenie klimatyzacji oraz powiadomień w komputerze i w telefonie.
• Użycie słuchawek, dzięki którym głos prowadzącego nie wraca do mikrofonu jako echo.
• Użycie zewnętrznego mikrofonu albo zestawu słuchawkowego z mikrofonem zamiast mikrofonu wbudowanego w laptop.
• Połączenie komputera z internetem kablem lub zajęcie miejsca blisko routera.
• Połączenie próbne z tego samego miejsca i na tym samym sprzęcie co właściwa rozmowa.

Jeśli program do rozmowy nie wykrywa mikrofonu, przyczyną bywa brak uprawnień. Zarówno system komputera, jak i przeglądarka pytają o zgodę na dostęp do mikrofonu i bez niej dźwięk nie popłynie. Dlatego próbę techniczną należy przeprowadzić co najmniej dzień wcześniej, a nie w chwili, gdy prowadzący już czeka.

Głos i oddech

Głos najlepiej brzmi, gdy ciało jest rozluźnione, a gardło nawilżone. Przed rozmową dobrze jest przez kilka minut mówić na głos, choćby czytając fragment gazety, żeby pierwsze zdanie w audycji nie było pierwszym zdaniem tego dnia. Zimne i gazowane napoje oraz obfity posiłek tuż przed nagraniem utrudniają swobodne mówienie.

W czasie rozmowy pomaga wyprostowana pozycja i uśmiech przy powitaniu, bo słychać go w głosie. Tempo należy świadomie zwolnić. Trema przyspiesza mowę, więc to, co mówiącemu wydaje się zbyt wolne, dla słuchacza jest zwykle w sam raz.

Jak zachować się w trakcie rozmowy, gdy coś idzie nie po myśli?

Żadna rozmowa nie przebiega dokładnie według planu i nie musi. Słuchacze wybaczają drobne potknięcia, o ile gość reaguje na nie spokojnie. Poniżej opisuję najczęstsze trudne chwile i sposób wyjścia z każdej z nich.

Pustka w głowie

Gdy myśl ucieka, najlepiej zrobić pauzę, wziąć oddech i wrócić do myśli głównej słowami „Najważniejsze jest to, że…”. Na żywo brzmi to jak naturalne podkreślenie. W nagraniu można po prostu powiedzieć, że odpowiedź zostanie powtórzona, i zacząć zdanie od początku, a montażysta wytnie nieudany fragment.

Pytanie, na które gość nie zna odpowiedzi

Nie należy zgadywać ani podawać danych z pamięci, jeśli nie ma się pewności. Uczciwe zdanie „Nie mam tej liczby przy sobie i nie chcę wprowadzać słuchaczy w błąd” buduje zaufanie lepiej niż przybliżenie, które okaże się nietrafne. Zaraz po nim można przejść do tego, co wiadomo na pewno.

Pytanie niewygodne

Na trudne pytanie odpowiada się krótko i wprost, a dopiero potem dodaje to, co firma zrobiła w danej sprawie. Unikanie odpowiedzi i zwrot „bez komentarza” słuchacz odbiera jak przyznanie się do winy. Nie wolno natomiast wypowiadać się o sprawach objętych tajemnicą, o toczących się postępowaniach ani o konkretnych osobach w sposób, który mógłby naruszyć ich dobra. W takich sytuacjach wystarczy powiedzieć, dlaczego szczegółów podać nie można.

Pomyłka na antenie

Przejęzyczenie poprawia się od razu jednym słowem i mówi dalej. Błąd merytoryczny, na przykład złą nazwę lub liczbę, należy sprostować w tej samej rozmowie, gdy tylko gość go zauważy. Jeśli dotrze to do niego po wyjściu ze studia, trzeba niezwłocznie napisać do prowadzącego. W podcaście często da się jeszcze poprawić nagranie lub opis odcinka.

Prowadzący przerywa albo zmienia temat

Prowadzący odpowiada za czas i rytm audycji, więc przerwanie zwykle oznacza, że odpowiedź trwała za długo. Nie należy mówić równocześnie z nim, bo nakładające się głosy są w dźwięku nieczytelne. Lepiej dokończyć jednym zdaniem i odpowiedzieć na nowe pytanie, a do swojej myśli wrócić przy następnej okazji.

O rozmówcach z konkurencji mówi się rzeczowo albo wcale. Krytyka innych firm na antenie rzadko pomaga, a może skończyć się sporem prawnym. Bezpieczniej jest opowiadać o własnym sposobie pracy i pozwolić słuchaczowi samemu wyciągnąć wnioski.

Co zrobić po wywiadzie i po czym poznać, że się udał?

Praca nie kończy się w chwili wyłączenia mikrofonu. Kilka czynności po rozmowie sprawia, że jedno wystąpienie pracuje na rzecz firmy znacznie dłużej niż sama emisja.

1. Podziękowanie prowadzącemu tego samego dnia, w krótkiej wiadomości, z ofertą pomocy przy kolejnych tematach z danej dziedziny.
2. Przesłanie obiecanych w rozmowie informacji, na przykład źródła danych albo poprawnej pisowni nazwy.
3. Odsłuchanie całej rozmowy po publikacji z listą, którą stosowało się przy próbach.
4. Zapytanie redakcji lub twórcy podcastu, na jakich zasadach można udostępnić nagranie lub jego fragment na stronie firmy i w mediach społecznościowych. Prawa do audycji należą do nadawcy lub twórcy, więc bez jego zgody nie należy publikować pliku u siebie. Odnośnik do odcinka na stronie nadawcy jest rozwiązaniem bezpiecznym.
5. Dopisanie rozmowy do zakładki z materiałami prasowymi na stronie firmy oraz do własnej listy kontaktów z mediami.

Oznaki udanej rozmowy

Pierwszą oznaką jest to, co powtarzają ludzie, którzy słuchali. Jeśli znajomi i klienci przytaczają myśl główną albo przykład z rozmowy, przekaz dotarł. Drugą jest zachowanie prowadzącego: dopytywał, nawiązywał do wcześniejszych odpowiedzi, a po nagraniu wspomniał o kolejnym spotkaniu. Trzecią są zapytania od klientów, w których pada informacja, że usłyszeli o firmie w audycji.

Ruch na stronie w dniach po emisji można sprawdzić w narzędziach analitycznych, zwracając uwagę na wejścia bezpośrednie i wyszukiwania nazwy firmy. Nie należy jednak oczekiwać, że jedna rozmowa przyniesie natychmiastową sprzedaż. Obecność w mediach działa przez powtarzalność i buduje rozpoznawalność stopniowo.

Co robić, gdy rozmowa nie wyszła?

Nieudany wywiad nie przekreśla kolejnych. Trzeba odsłuchać nagranie i nazwać jedną lub dwie rzeczy do poprawy, zamiast oceniać całość jako porażkę. Zwykle chodzi o zbyt długie odpowiedzi albo o brak przykładów, a obie rzeczy da się wyćwiczyć w dwóch próbach z dyktafonem.

Jeśli w rozmowie padła nieprawdziwa informacja, należy poprosić redakcję o jej poprawienie w opisie lub w zapisie audycji. Jeśli nagranie zostało zmontowane w sposób, który zmienił sens wypowiedzi, pierwszym krokiem jest spokojna rozmowa z autorem i wskazanie konkretnego fragmentu. Dalsze kroki zależą od okoliczności i warto omówić je z prawnikiem.

Jakich błędów unikać przed mikrofonem?

Większość potknięć powtarza się u różnych rozmówców, więc łatwo się przed nimi zabezpieczyć. Zebrałem te, które słyszę najczęściej.

• Czytanie odpowiedzi z kartki lub z ekranu. Słychać to natychmiast, a szelest papieru dodatkowo psuje nagranie.
• Rozpoczynanie od historii firmy, gdy pytanie dotyczyło problemu słuchacza.
• Odpowiedzi jednowyrazowe. „Tak” i „nie” zmuszają prowadzącego do ciągnięcia rozmowy za gościa.
• Mówienie do prowadzącego po nazwisku i z tytułami w każdym zdaniu albo, przeciwnie, zbytnia poufałość.
• Obietnice bez pokrycia, na przykład zapewnienia o pewnym wyniku usługi.
• Żarty z klientów, konkurencji lub słuchaczy, które bez mimiki brzmią ostrzej, niż zamierzał mówiący.
• Rozmowa zdalna prowadzona z samochodu, z ulicy lub z kawiarni.
• Brak próby technicznej i logowanie się do programu w ostatniej minucie.

Osobnym błędem jest traktowanie pojedynczej audycji jako jedynej szansy. Redakcje wracają do rozmówców, którzy mówią jasno, przychodzą przygotowani i szanują czas anteny. Kto chce występować częściej, może sam zaproponować temat, a sposób postępowania opisałem w tekście o tym, jak zgłosić się do redakcji jako rozmówca.

Najczęstsze pytania

Czy można mieć przy sobie notatki?

Tak, i jest to rozsądne. Notatki powinny mieścić się na jednej kartce i zawierać hasła, a nie pełne zdania: myśl główną, trzy komunikaty, przykłady, jedną liczbę oraz adres strony. Kartka leży płasko na stole, a przy rozmowie zdalnej można zastąpić ją dokumentem otwartym na ekranie, pod warunkiem że gość do niego zerka, a nie z niego czyta.

Ile powinna trwać jedna odpowiedź?

To zależy od formy audycji. W krótkim wejściu radiowym odpowiedź powinna zamknąć się w kilkudziesięciu sekundach, w dłuższym podcaście może trwać minutę lub dwie, o ile ma wyraźny początek, przykład i koniec. Dobrym sygnałem jest zachowanie prowadzącego: jeśli zaczyna nabierać powietrza albo kiwać głową, pora kończyć zdanie.

Czy można poprosić o pytania przed rozmową?

Można poprosić o główne wątki i zwykle prowadzący chętnie je podaje. Pełnej listy pytań wielu dziennikarzy nie wysyła, bo rozmowa ma brzmieć naturalnie, i nie należy uzależniać od tego udziału. Lepszym zabezpieczeniem jest własna lista dziesięciu przewidywanych pytań i próba z nagraniem.

Co zrobić z tremą?

Trema nie znika, ale da się ją zmniejszyć przygotowaniem. Pomagają dwie próby z dyktafonem, przyjście przed czasem, kilka spokojnych oddechów z długim wydechem i pierwsze zdanie przećwiczone tak dobrze, że wypowiada się je bez zastanowienia. Lekkie napięcie jest zresztą pożyteczne, bo dodaje głosowi energii.

Czy w podcaście można poprosić o wycięcie fragmentu?

Przy rozmowie nagrywanej można o to poprosić, najlepiej od razu w trakcie nagrania lub tuż po nim, wskazując konkretny fragment. Decyzja należy do twórcy, dlatego zasady montażu i ewentualnego odsłuchu przed publikacją należy ustalić przed rozmową. Przy audycji na żywo takiej możliwości nie ma.

Czy wolno nagrać rozmowę na własny użytek?

Najprościej zapytać o to prowadzącego przed rozpoczęciem i nagrywać za jego wiedzą. Własne nagranie przydaje się do późniejszej analizy, ale nie daje prawa do publikowania audycji, do której prawa ma nadawca lub twórca. Po emisji wygodniej jest skorzystać z oficjalnie udostępnionego odcinka.

Jak mówić o cenach?

Jeśli prowadzący zapyta o koszt usługi, lepiej wyjaśnić, od czego on zależy, i podać przykład typowej sytuacji, niż recytować cennik. Kwoty wypowiedziane na antenie zostają w nagraniu na długo, także wtedy, gdy oferta się zmieni. Po szczegóły można odesłać słuchaczy na stronę firmy.

Co powiedzieć na koniec, gdy prowadzący pyta, gdzie szukać firmy?

Wystarczy jedno miejsce, podane powoli i wyraźnie: adres strony albo nazwa, którą wpisuje się w wyszukiwarkę. Jeśli nazwa jest trudna w pisowni, należy ją krótko wyjaśnić, na przykład zaznaczyć, że pisze się ją łącznie. Dobrze jest też poprosić prowadzącego o umieszczenie odnośnika w opisie odcinka.

Brak czasu albo ochoty, żeby zająć się tym samodzielnie?

Przygotowanie do rozmowy w radiu lub w podcaście wymaga kilku spokojnych godzin, a te najtrudniej znaleźć właśnie wtedy, gdy przychodzi zaproszenie. Chętnie przejmę całość: zapytam redakcję o temat, słuchaczy i przebieg audycji, razem z rozmówcą ułożę myśl główną, komunikaty i przykłady z życia firmy, przełożę żargon na zwykły język, a potem przeprowadzę próbę z nagraniem i omówię ją zdanie po zdaniu. Po emisji pomogę ocenić rozmowę i wykorzystać ją na stronie firmy.

Wystarczy zadzwonić pod numer 533 525 168 albo napisać na adres info@lukaszwudyka.pl i podać termin rozmowy oraz nazwę audycji. Odpowiem, od czego zacząć, i zajmę się resztą, tak by do studia wejść ze spokojną głową.