Decyzja o wycofaniu produktu ze sprzedaży zapada zwykle w pośpiechu: po serii reklamacji, po wyniku badania albo po telefonie z urzędu. W tym samym momencie firma musi zrobić dwie rzeczy naraz, czyli zatrzymać sprzedaż i powiedzieć o tym ludziom, którzy produkt już kupili. Właśnie ten drugi krok sprawia najwięcej kłopotu. Komunikat pisany w nerwach bywa albo zbyt łagodny, przez co klienci dalej używają wadliwej rzeczy, albo tak ogólny, że nikt nie wie, czy sprawa dotyczy egzemplarza stojącego w jego domu.
Ta instrukcja jest przeznaczona dla właścicieli sklepów, producentów i importerów, którzy sami odpowiadają za komunikację firmy. Po lekturze będzie wiadomo, czym różni się wycofanie z obrotu od odzyskania produktu od konsumentów, co według przepisów musi znaleźć się w zawiadomieniu dla klientów, których sformułowań nie wolno w nim używać, w jakiej kolejności uruchamiać kanały informacji i jak przygotować osobny komunikat dla mediów. Opisuję też, po czym poznać, że zawiadomienie działa, i co poprawić, gdy zwrotów jest mało.
Najważniejsze w skrócie
- Wycofanie z obrotu zatrzymuje produkt w sklepach i magazynach, a odzyskanie produktu dotyczy egzemplarzy, które są już u konsumentów i wymagają zawiadomienia.
- Zawiadomienie o odzyskaniu produktu ma mieć formę pisemną, nagłówek wskazujący na względy bezpieczeństwa, zdjęcie, numery partii, opis zagrożenia i jasne polecenie, co robić.
- W opisie zagrożenia nie używa się słów łagodzących, takich jak „dobrowolne” czy „prewencyjne”, i nie podaje się, że nie zgłoszono żadnych wypadków.
- Konsument powinien dostać do wyboru co najmniej dwa z trzech rozwiązań: naprawę, wymianę albo zwrot kwoty nie niższej niż zapłacona cena.
- Najpierw informuje się bezpośrednio klientów, których dane firma posiada, a dopiero potem publikuje zawiadomienie na stronie, w mediach społecznościowych i w punktach sprzedaży.
- O produkcie niebezpiecznym przedsiębiorca powiadamia organy nadzoru przez portal Safety Business Gateway, a komunikat dla mediów powtarza fakty z zawiadomienia.
Wycofanie z obrotu czy odzyskanie produktu od konsumentów: co właściwie firma ogłasza?
W potocznej mowie wszystko nazywa się wycofaniem produktu, ale przepisy rozróżniają dwie sytuacje i od tego rozróżnienia zależy treść komunikatu. Wycofanie z obrotu oznacza, że produkt przestaje być oferowany: znika z półek, z magazynów hurtowni i z oferty sklepu internetowego. Odzyskanie produktu idzie o krok dalej, ponieważ dotyczy egzemplarzy, które zostały już sprzedane i znajdują się u ludzi w domach. Unijne rozporządzenie w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów, nazywane skrótem GPSR, właśnie dla odzyskania produktu przewiduje sformalizowane zawiadomienie skierowane do konsumentów. Serwis Biznes.gov.pl opisuje to wprost: kto odzyskuje towar od konsumentów, ma obowiązek zawiadomić o odzyskaniu produktów.
Trzeba też uczciwie odpowiedzieć sobie na pytanie o powód decyzji, bo nie każde zakończenie sprzedaży wynika z zagrożenia. Produkt bywa zdejmowany z oferty z powodu wady jakościowej, która nikomu nie szkodzi, albo po prostu dlatego, że producent kończy jego wytwarzanie. W takich przypadkach firma nie stosuje wzoru zawiadomienia o odzyskaniu produktu, ale nadal powinna powiedzieć klientom, co dalej z reklamacjami, serwisem i częściami. Błędem jest natomiast przedstawianie sprawy bezpieczeństwa jako zwykłej zmiany w ofercie. Jeżeli produkt może komuś zaszkodzić, komunikat ma to mówić otwarcie, a jego forma ma odpowiadać wymaganiom opisanym w kolejnych sekcjach.
| Sytuacja | Co firma ogłasza | Do kogo kieruje komunikat |
|---|---|---|
| Produkt niebezpieczny, sprzedany konsumentom | Zawiadomienie o odzyskaniu produktu z opisem zagrożenia i rozwiązań dla kupujących | Klienci, sprzedawcy, organy nadzoru, media |
| Produkt niebezpieczny, jeszcze w sklepach | Wstrzymanie sprzedaży i wycofanie z obrotu w całym łańcuchu dostaw | Hurtownie, sklepy, platformy sprzedażowe, organy nadzoru |
| Wada jakościowa bez zagrożenia | Informację o wadzie i o sposobie załatwienia reklamacji | Klienci, którzy kupili daną partię, oraz sprzedawcy |
| Koniec produkcji z powodów handlowych | Informację o zakończeniu sprzedaży, serwisie i dostępności części | Klienci, partnerzy handlowi, media branżowe |
Zakres GPSR obejmuje produkty konsumenckie inne niż żywność, a część branż ma własne, odrębne przepisy i własne instytucje. Portal Your Europe zaznacza, że produkty rolne i farmaceutyczne nie są zgłaszane w systemie Safety Gate, ponieważ obejmują je osobne systemy ostrzegania. W przypadku żywności i wyrobów do kontaktu z żywnością ostrzeżenia publiczne ogłasza Główny Inspektorat Sanitarny, a ich tytuły zaczynają się od słów „Ostrzeżenie publiczne dotyczące żywności”. Firma z takiej branży powinna więc najpierw ustalić ze swoim organem nadzoru, jakie obowiązki ją dotyczą. Zasady dobrego komunikatu, czyli dokładna identyfikacja partii, jasny opis ryzyka i konkretne polecenie dla klienta, pozostają jednak takie same.
Co trzeba ustalić, zanim powstanie pierwsze zdanie komunikatu?
Najsłabsze komunikaty powstają wtedy, gdy ktoś siada do pisania bez kompletu faktów i wypełnia luki ogólnikami. Zanim powstanie jakikolwiek tekst, w firmie musi być jedna kartka z ustaleniami, zatwierdzona przez osobę, która podejmuje decyzje. Wszystkie późniejsze teksty, czyli zawiadomienie, wiadomość do klientów, wpis w mediach społecznościowych, odpowiedzi infolinii i komunikat dla redakcji, będą powtarzać te same dane. Rozbieżność między nimi, na przykład inny numer partii na stronie i inny w wiadomości e-mail, szybko niszczy zaufanie i wydłuża całą akcję. Jeżeli części faktów jeszcze brakuje, lepiej wydać krótkie oświadczenie tymczasowe z informacją o wstrzymaniu sprzedaży, niż czekać w milczeniu.
Przed pisaniem należy zebrać odpowiedzi na kilka pytań, w podanej kolejności.
- Dokładna identyfikacja produktu Ustala się nazwę handlową, markę, model oraz numery partii lub serii, których dotyczy problem, a także miejsce na produkcie lub opakowaniu, w którym klient znajdzie te oznaczenia.
- Okres i miejsca sprzedaży Z systemu sprzedaży i od dystrybutorów zbiera się informacje, gdzie, kiedy i przez kogo produkt był sprzedawany, bo te dane trafiają do zawiadomienia, jeżeli są dostępne.
- Opis zagrożenia Osoba odpowiedzialna za jakość opisuje jednym lub dwoma zdaniami, co może się stać i z jakiego powodu, bez żargonu technicznego i bez przypuszczeń.
- Polecenie dla klienta Trzeba zdecydować, czy klient ma natychmiast przestać używać produktu, czy możliwe jest tymczasowe bezpieczne korzystanie pod określonymi warunkami.
- Rozwiązania dla kupujących Firma wybiera, które z rozwiązań zaproponuje: naprawę, wymianę lub zwrot pieniędzy, i ustala, jak klient ma z nich skorzystać, także bez dowodu zakupu.
- Punkt kontaktu Wyznacza się numer telefonu lub formularz na stronie oraz osoby, które będą odpowiadać na pytania, i przekazuje się im ten sam zestaw ustaleń.
Na tym etapie warto też wyznaczyć jedną osobę, która zatwierdza wszystkie teksty, oraz jedną, która rozmawia z dziennikarzami. W małej firmie bywa to ta sama osoba, najczęściej właściciel. Z mojego doświadczenia wynika, że chaos zaczyna się wtedy, gdy handlowcy, obsługa sklepu i osoba prowadząca profil w mediach społecznościowych odpowiadają klientom każdy po swojemu. Krótka lista gotowych odpowiedzi na najczęstsze pytania, przekazana wszystkim przed publikacją, rozwiązuje ten problem. Powinna zawierać te same fakty co zawiadomienie i ani jednego zdania więcej. Jeżeli firma nie ma jeszcze planu na trudne sytuacje, pomocny będzie tekst o tym, co zrobić w pierwszej dobie kryzysu wizerunkowego.
Co musi zawierać zawiadomienie dla klientów?
Zawiadomienie o odzyskaniu produktu nie jest dowolnym tekstem marketingowym. Jego zawartość wynika z przepisów GPSR, a Komisja Europejska udostępniła gotowy wzór, do którego odsyła także Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Wzór jest zalecany, więc układ graficzny można dopasować do firmy, ale wymagane informacje muszą się w zawiadomieniu znaleźć. Poniżej omawiam osobno to, co trzeba napisać, i to, czego pisać nie wolno, ponieważ w praktyce właśnie druga grupa wymagań jest łamana najczęściej.
Elementy, które muszą się znaleźć w zawiadomieniu
Według opisu w serwisie Biznes.gov.pl zawiadomienie ma być skierowane bezpośrednio do konsumentów, mieć formę pisemną i być dostępne w językach zrozumiałych dla konsumentów w krajach, w których produkt jest lub był sprzedawany. Musi zawierać nagłówek „Odzyskanie produktu ze względów bezpieczeństwa” oraz szczegóły dotyczące produktu: obraz, opis, markę, numer seryjny lub numer partii. Dalej podaje się opis zagrożenia, działania, które konsument ma podjąć, przysługujące mu środki ochrony prawnej, informację o tym, kiedy, gdzie i przez kogo produkt został sprzedany, oraz dane kontaktowe. W polskiej wersji wzoru Komisji Europejskiej nagłówek brzmi „Wycofanie produktu ze względów bezpieczeństwa”. Radzę trzymać się brzmienia z rozporządzenia, a słowa „wycofujemy” użyć w pierwszym zdaniu, tak aby treść była zrozumiała dla każdego.
Wzór Komisji porządkuje te informacje w kilku rubrykach o prostych tytułach: „Dlaczego ten produkt jest niebezpieczny?”, „Co robić?”, „Co przysługuje konsumentom?” i „Kontakt”. Nad nimi znajduje się zdanie informujące, która firma wycofuje jaki produkt, zdjęcie oraz graficzne wskazanie miejsca, w którym na produkcie widać numery identyfikacyjne. Wzór zwraca uwagę, że w wersji internetowej najważniejsze informacje widoczne na zdjęciu powinny być dostępne także w postaci tekstu, który odczyta czytnik ekranu lub wyszukiwarka. Numer partii nie może więc istnieć tylko na fotografii etykiety. Wzór kończy się zachętą skierowaną do czytelnika, aby przekazał informację znajomym i rodzinie, zwłaszcza gdy produkt był dawany w prezencie lub pożyczany.

Sformułowania, których należy unikać
Wzór Komisji Europejskiej zawiera dwa zakazy, które są sprzeczne z przyzwyczajeniami działu marketingu. Po pierwsze, w opisie zagrożenia nie należy używać terminów, które mogłyby sprawić, że konsumenci będą postrzegać ryzyko jako mniejsze. Wzór wymienia przykłady: „dobrowolne”, „prewencyjne”, „dyskrecjonalne”, „w rzadkich sytuacjach” lub „w szczególnych sytuacjach”. Po drugie, nie należy podawać, że nie zgłoszono żadnych wypadków. Powód jest praktyczny. Motywy rozporządzenia wskazują, że znaczna część konsumentów nadal używa niebezpiecznych produktów mimo zapoznania się z zawiadomieniem, między innymi dlatego, że język był skomplikowany albo ryzyko zostało zbagatelizowane.
W praktyce oznacza to rezygnację z kilku ulubionych zwrotów. Zdanie „w trosce o najwyższe standardy podjęliśmy dobrowolną decyzję o prewencyjnym wycofaniu” nie mówi klientowi niczego, a w dodatku narusza zalecenia wzoru. Znacznie lepsze jest zdanie proste: „Przewód zasilający może się przegrzać i spowodować pożar”. Nie należy też umieszczać opisu zagrożenia dopiero w trzecim akapicie, po historii marki i zapewnieniach o jakości. Przeprosiny są we wzorze elementem nieobowiązkowym i mają swoje miejsce na końcu, po informacjach, od których zależy bezpieczeństwo. Kto chce je dodać, znajdzie wskazówki w tekście o tym, z jakich elementów składają się przeprosiny firmy.
Kto woli nie zajmować się tym samodzielnie, może zadzwonić pod numer 533 525 168 albo napisać na info@lukaszwudyka.pl. Przejmę wtedy przygotowanie zawiadomienia zgodnego ze wzorem, wiadomości do klientów i komunikatu dla mediów, a także ułożę kolejność publikacji tak, aby wszystkie teksty mówiły to samo.
Jak napisać zawiadomienie krok po kroku?
Najwygodniej jest pobrać wzór ze strony Safety Gate, czyli unijnego portalu poświęconego niebezpiecznym produktom nieżywnościowym. W części dla przedsiębiorców na podstronie o odzyskiwaniu niebezpiecznych produktów znajduje się plik opisany jako „Recommended template for a recall notice”, dostępny również w polskiej wersji językowej. Strona ta jest prowadzona po angielsku, dlatego podaję jej nazwy w oryginale. Wzór mieści się na dwóch stronach i zawiera wskazówki, co wpisać w każdej rubryce. Poniższa kolejność pracy odpowiada układowi tego dokumentu.
- Nagłówek i zdanie otwierające Na górze umieszcza się nagłówek o odzyskaniu produktu ze względów bezpieczeństwa, datę oraz jedno zdanie według schematu: nazwa przedsiębiorstwa wycofuje nazwę produktu.
- Zdjęcie i oznaczenia Pod nagłówkiem wstawia się wyraźne zdjęcie produktu i zaznacza strzałką lub ramką miejsce, w którym klient znajdzie numer partii albo numer seryjny.
- Opis produktu W kilku wierszach podaje się nazwę i markę, numery identyfikacyjne, a jeżeli są dostępne, także informacje, gdzie, kiedy i przez kogo produkt był sprzedawany.
- Rubryka o zagrożeniu W części „Dlaczego ten produkt jest niebezpieczny?” opisuje się wprost, jakie zagrożenie stwarza produkt i z czego ono wynika, bez słów łagodzących.
- Rubryka z poleceniem W części „Co robić?” należy polecić natychmiastowe zaprzestanie używania produktu i opisać kolejny krok klienta, na przykład zwrot do punktu sprzedaży, umówienie odbioru albo aktualizację oprogramowania.
- Rubryka o rozwiązaniach W części „Co przysługuje konsumentom?” opisuje się naprawę, wymianę lub zwrot kosztów oraz ewentualne dodatkowe zachęty, takie jak zniżki lub bony.
- Kontakt Na końcu podaje się adres strony z formularzem lub adres e-mail albo numer telefonu, za który konsument nie ponosi opłat, a opcjonalnie także adres pocztowy firmy.
Gotowy tekst powinien dać się przeczytać w mniej niż minutę. Dla przykładu podaję szkielet treści, który można przepisać i uzupełnić własnymi danymi w miejscach oznaczonych nawiasami: Odzyskanie produktu ze względów bezpieczeństwa. [Nazwa firmy] wycofuje [nazwa produktu, model]. Dotyczy partii o numerach [numery], sprzedawanych w [miejsca sprzedaży] w okresie [okres]. Numer partii znajduje się [miejsce na produkcie]. Dlaczego ten produkt jest niebezpieczny? [Jedno zdanie o zagrożeniu i jego przyczynie]. Co robić? Prosimy natychmiast przestać używać produktu i [zwrócić go do sklepu / zgłosić odbiór przez formularz]. Co przysługuje konsumentom? Do wyboru: [wymiana na bezpieczny egzemplarz] albo [zwrot zapłaconej ceny]. Dowód zakupu nie jest wymagany. Kontakt: [telefon], [adres formularza]. Prosimy o przekazanie tej informacji osobom, które mogły otrzymać produkt w prezencie.

Osobnej uwagi wymaga rubryka o rozwiązaniach. Zarówno UOKiK, jak i Biznes.gov.pl podają, że konsument powinien mieć do wyboru co najmniej dwa z trzech środków: naprawę odzyskanego produktu, zastąpienie go bezpiecznym produktem tego samego typu oraz o co najmniej takiej samej wartości i jakości albo zwrot wartości w kwocie co najmniej równej zapłaconej cenie. Środek ma być skuteczny, nieodpłatny i terminowy. Z motywów rozporządzenia wynika, że wyjątek od zasady dwóch możliwości dotyczy sytuacji, gdy byłoby to niemożliwe lub nieproporcjonalne, a brak dowodu zakupu nie wyklucza zwrotu. Naprawę wykonywaną samodzielnie przez konsumenta dopuszcza się tylko wtedy, gdy jest łatwa i bezpieczna, a jej instrukcję wzór każe zamieścić w oddzielnym dokumencie załączonym do zawiadomienia.
Którymi kanałami dotrzeć do klientów i w jakiej kolejności?
Najskuteczniejszy jest kontakt bezpośredni i to od niego należy zacząć. Rozporządzenie zakłada, że przedsiębiorca wykorzysta dane, którymi już dysponuje: adresy z zamówień w sklepie internetowym, dane z rejestracji produktu, z programu lojalnościowego albo z karty gwarancyjnej. Wiadomość o bezpieczeństwie produktu nie jest ofertą handlową, dlatego nie powinna zawierać żadnych treści promocyjnych, kodów rabatowych na inne produkty ani zachęt do zakupów. Radzę wysłać ją jako osobną wiadomość z jednoznacznym tematem, na przykład „Ważne: odzyskanie produktu [nazwa] ze względów bezpieczeństwa”, a nie jako fragment zwykłego biuletynu. Dopiero gdy nie da się skontaktować ze wszystkimi kupującymi, a tak jest prawie zawsze przy sprzedaży stacjonarnej, zawiadomienie rozpowszechnia się szerzej.
Kolejność działań, która sprawdza się w małej i średniej firmie, wygląda następująco.
- Wstrzymanie sprzedaży Produkt zostaje zdjęty z oferty sklepu internetowego i z półek, a dystrybutorzy oraz platformy sprzedażowe dostają pisemną informację o numerach partii i o tym, co zrobić z zapasem.
- Strona z zawiadomieniem Na stronie firmy powstaje osobna podstrona z pełną treścią zawiadomienia, zdjęciem i formularzem zgłoszenia, a odnośnik do niej trafia w widoczne miejsce strony głównej.
- Wiadomość do znanych klientów Do osób, które kupiły produkt i których dane firma posiada, wysyła się e-mail lub SMS z najważniejszymi informacjami i odnośnikiem do podstrony.
- Media społecznościowe Na profilach firmy publikuje się wpis z grafiką zawiadomienia i tekstem powtarzającym jego treść, a następnie przypina się go na górze profilu.
- Punkty sprzedaży Wydrukowane zawiadomienie umieszcza się przy wejściu do sklepu i przy kasie, tak aby zobaczyły je osoby kupujące bez podawania danych.
- Komunikat dla mediów Redakcje lokalne i branżowe otrzymują komunikat z tymi samymi faktami, o czym szerzej w dalszej części tekstu.
Podstrona z zawiadomieniem powinna mieć prosty adres i tytuł zawierający nazwę produktu oraz słowa o jego wycofaniu, ponieważ klienci będą jej szukać w wyszukiwarce. Treść musi być zwykłym tekstem, a nie wyłącznie obrazkiem lub plikiem do pobrania. Wynika to zarówno z wymagań dostępności dla osób z niepełnosprawnościami, jak i z tego, że grafiki bez tekstu nie da się wyszukać ani odczytać czytnikiem ekranu. Sprzedawca działający na internetowej platformie handlowej powinien dodatkowo porozumieć się z jej operatorem. Biznes.gov.pl wskazuje, że platformy mają przekazywać informacje o wycofaniu przez bezpośredni kontakt z osobami, które kupiły produkt za ich pośrednictwem, oraz publikować szczegóły na swojej stronie internetowej.
Kogo trzeba powiadomić poza klientami?
Komunikat dla klientów nie zastępuje obowiązków wobec urzędów. UOKiK informuje, że producent, który stwierdzi lub ma powody przypuszczać, że wprowadzony przez niego do obrotu produkt jest niebezpieczny, natychmiast informuje o tym konsumentów, a za pośrednictwem portalu Safety Business Gateway także organy państw członkowskich, w których produkt został udostępniony. Podobne obowiązki mają importer i dystrybutor. Portal Your Europe zastrzega, że ten internetowy system zgłoszeń jest dostępny wyłącznie dla producentów, dystrybutorów lub upoważnionych przedstawicieli. W Polsce organem nadzoru nad ogólnym bezpieczeństwem produktów jest Prezes UOKiK, a kontrole prowadzi wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej.

Z punktu widzenia komunikacji ważne jest, aby zgłoszenie do urzędu i zawiadomienie dla klientów opisywały ten sam stan rzeczy. Według Biznes.gov.pl na żądanie urzędu przedsiębiorca dostarcza między innymi pełny opis ryzyka stwarzanego przez produkt, informacje o skargach i znanych wypadkach oraz opis podjętych środków naprawczych. Urząd może też żądać regularnych sprawozdań z realizacji działań naprawczych i decyduje, kiedy środek naprawczy można uznać za zrealizowany. Dlatego od pierwszego dnia warto prowadzić prosty rejestr: kiedy opublikowano zawiadomienie, do ilu osób wysłano wiadomość, ile egzemplarzy wróciło. Te same liczby przydadzą się przy pytaniach dziennikarzy.
Drugą grupą są partnerzy handlowi. Hurtownie, sklepy i serwisy powinny dostać informację wcześniej niż klienci albo najpóźniej równocześnie z nimi, ponieważ to do nich trafią pierwsze pytania i pierwsze zwroty. Wiadomość dla partnerów zawiera numery partii, polecenie wstrzymania sprzedaży, sposób postępowania z zapasem, gotowe zawiadomienie do wywieszenia oraz dane osoby, która odpowiada na pytania. Trzecią grupą są pracownicy, szczególnie obsługa sklepu i infolinii. Jeżeli klient usłyszy przy kasie, że sprzedawca nic nie wie o sprawie, cała praca nad starannym zawiadomieniem traci sens. Krótka instrukcja dla zespołu z odpowiedziami na pięć lub sześć najczęstszych pytań powinna być gotowa przed publikacją.
Jak przygotować komunikat dla mediów i odpowiadać na pytania dziennikarzy?
Komunikat dla mediów pełni inną funkcję niż zawiadomienie. Zawiadomienie mówi klientowi, co ma zrobić, a komunikat prasowy prosi redakcje o pomoc w dotarciu do osób, których firma sama nie znajdzie. Oba teksty muszą jednak zawierać identyczne fakty. Pierwszy akapit odpowiada na pytania: jaki produkt, które partie, jakie zagrożenie i co mają zrobić osoby, które go posiadają. W drugim akapicie podaje się, gdzie i kiedy produkt był sprzedawany oraz jakie rozwiązania firma oferuje kupującym. W trzecim można umieścić krótką wypowiedź osoby odpowiedzialnej, która mówi o działaniach, a nie o emocjach firmy. Do wiadomości dołącza się zdjęcie produktu z widocznym oznaczeniem partii oraz odnośnik do podstrony z zawiadomieniem.
Tytuł komunikatu powinien być informacją, a nie hasłem. Dobrze sprawdza się schemat: [Nazwa firmy] wycofuje [produkt] z partii [numery]. Możliwe [zagrożenie]. Dziennikarz, który widzi taki temat wiadomości, od razu wie, czy sprawa dotyczy jego czytelników. Zasady budowy tekstu są takie same jak w każdej informacji dla redakcji, a opisałem je w tekście o tym, jak napisać i wysłać informację prasową. W komunikacie o wycofaniu obowiązują te same ograniczenia co w zawiadomieniu: bez słów łagodzących, bez zapewnień, że nic się nie stało, i bez akapitów o historii marki przed informacją o zagrożeniu. Uważam, że lepiej wysłać komunikat samodzielnie i wcześnie, niż czekać, aż redakcja dowie się o sprawie od klienta lub z ostrzeżenia urzędu.
Po wysłaniu komunikatu trzeba być gotowym na pytania. Zwykle powtarzają się te same: ile egzemplarzy sprzedano, od kiedy firma wie o problemie, czy ktoś ucierpiał, co było przyczyną i co się stanie ze zwróconymi produktami. Odpowiedzi przygotowuje się zawczasu i uzgadnia z osobą odpowiedzialną za jakość oraz, jeśli firma z niego korzysta, z prawnikiem. Na pytanie, na które firma nie zna jeszcze odpowiedzi, uczciwie odpowiada się, że trwa ustalanie przyczyny, i podaje się, kiedy pojawi się kolejna informacja. Nie należy spekulować o winie dostawcy ani składać obietnic, których wykonanie nie zależy od firmy. Zgłoszenie wypadku lub problemu do organów nie jest przyznaniem się do odpowiedzialności za szkodę i tak samo warto traktować rzeczową rozmowę z redakcją.
Po czym poznać, że komunikat zadziałał, i co poprawić, gdy efektów brak?
Miarą skuteczności nie jest liczba publikacji, tylko liczba egzemplarzy, które przestały być używane. Dlatego od początku trzeba porównywać liczbę sprzedanych sztuk z danej partii z liczbą zgłoszeń, zwrotów, wymian i napraw. Dobrym sygnałem są pytania klientów, które dotyczą szczegółów organizacyjnych, na przykład terminu odbioru, a nie tego, czy sprawa w ogóle ich dotyczy. Złym sygnałem są powtarzające się pytania o numer partii albo o to, czy produktu można jeszcze używać. Oznaczają one, że zawiadomienie jest niejasne i trzeba je poprawić, a nie tylko odpowiadać każdemu z osobna.
| Objaw | Prawdopodobna przyczyna | Co poprawić |
|---|---|---|
| Mało zgłoszeń mimo dużej sprzedaży | Zawiadomienie dotarło tylko do części kupujących | Ponowić wysyłkę, dodać wywieszki w sklepach, wysłać komunikat do mediów lokalnych |
| Klienci pytają, czy sprawa ich dotyczy | Brak zdjęcia lub niejasne wskazanie numeru partii | Dodać zdjęcie z zaznaczonym miejscem oznaczenia i numery w postaci tekstu |
| Klienci nadal używają produktu | Zagrożenie opisane zbyt łagodnie lub ukryte w dalszej części tekstu | Przenieść opis zagrożenia na początek i usunąć słowa łagodzące |
| Zgłoszenia są, ale zwrotów mało | Zbyt trudna procedura lub mało atrakcyjne rozwiązanie | Uprościć zwrot, zrezygnować z wymogu paragonu, rozważyć dodatkową zachętę |
| Różne wersje informacji w obiegu | Sklepy i pracownicy nie dostali jednej treści | Rozesłać jedną aktualną wersję i wskazać podstronę jako źródło |
Jednorazowa publikacja rzadko wystarcza. Wpis w mediach społecznościowych znika z ekranów po kilku dniach, a wiadomości e-mail część odbiorców nie otwiera wcale. Zawiadomienie warto więc przypominać: ponowić wysyłkę do osób, które nie zareagowały, utrzymać odnośnik na stronie głównej i wywieszki w sklepach, a w mediach społecznościowych opublikować przypomnienie z aktualnym stanem akcji. Każda aktualizacja powinna mieć na podstronie wyraźne oznaczenie, co się zmieniło, na przykład rozszerzenie o kolejną partię. Podstrony z zawiadomieniem nie należy usuwać po zakończeniu akcji, ponieważ produkt może trafić na rynek wtórny i ktoś będzie szukał informacji o nim jeszcze długo.
Na koniec lista błędów, które widuję najczęściej i których łatwo uniknąć.
- Opóźnianie komunikatu do czasu wyjaśnienia wszystkich przyczyn, choć wiadomo już, które partie są niebezpieczne i co klient ma zrobić.
- Publikowanie zawiadomienia wyłącznie jako grafiki, bez tekstu, przez co numerów partii nie da się wyszukać ani odczytać czytnikiem ekranu.
- Łączenie informacji o bezpieczeństwie z promocją innych produktów, co podważa wiarygodność całej akcji i zniechęca do lektury.
- Usuwanie krytycznych komentarzy pod wpisem zamiast rzeczowej odpowiedzi z odnośnikiem do podstrony i numerem kontaktowym.
- Odsyłanie klienta od producenta do sklepu i z powrotem, choć zawiadomienie powinno jasno wskazywać jedno miejsce załatwienia sprawy.
Najczęstsze pytania
Czy każde wycofanie produktu ze sprzedaży wymaga zawiadomienia klientów?
Nie. Sformalizowane zawiadomienie dotyczy odzyskania produktu, czyli sytuacji, w której niebezpieczny produkt trafił już do konsumentów. Jeżeli produkt nie stwarza zagrożenia, a firma kończy jego sprzedaż z powodów handlowych lub jakościowych, wzór zawiadomienia nie ma zastosowania. Mimo to rozsądnie jest poinformować kupujących, jak będą załatwiane reklamacje, gdzie działa serwis i czy części pozostaną dostępne, bo takie pytania i tak się pojawią.
Jaki nagłówek powinno mieć zawiadomienie o odzyskaniu produktu?
Serwis Biznes.gov.pl podaje, że zawiadomienie musi zawierać nagłówek „Odzyskanie produktu ze względów bezpieczeństwa”. W polskiej wersji zalecanego wzoru Komisji Europejskiej pojawia się brzmienie „Wycofanie produktu ze względów bezpieczeństwa”. Radzę zastosować nagłówek zgodny z rozporządzeniem, a w zdaniu otwierającym napisać zwyczajnie, że firma wycofuje dany produkt. W obu wersjach najważniejsze jest wyraźne wskazanie, że chodzi o bezpieczeństwo.
Czy w zawiadomieniu można napisać, że nikt nie ucierpiał?
Wzór Komisji Europejskiej wprost wskazuje, że nie należy podawać, że nie zgłoszono żadnych wypadków. Takie zdanie obniża czujność i część osób uznaje po nim, że może dalej korzystać z produktu. Z tego samego powodu wzór odradza słowa w rodzaju „dobrowolne”, „prewencyjne” czy „w rzadkich sytuacjach”. Na pytanie dziennikarza o wypadki odpowiada się zgodnie z prawdą, natomiast w samym zawiadomieniu dla konsumentów tej informacji się nie umieszcza.
Co zaproponować klientowi, który nie ma paragonu?
Z motywów rozporządzenia w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów wynika, że brak dowodu zakupu nie wyklucza odpowiedniego zwrotu wartości produktu. W praktyce produkt z wycofywanej partii identyfikuje się po numerze partii lub numerze seryjnym, a nie po paragonie. Radzę napisać w zawiadomieniu jednym zdaniem, że dowód zakupu nie jest wymagany. Usuwa to jedną z najczęstszych przeszkód, przez które klienci rezygnują ze zwrotu i zostawiają niebezpieczną rzecz w domu.
Czy wystarczy opublikować informację na profilu w mediach społecznościowych?
Nie wystarczy. Punktem wyjścia jest bezpośredni kontakt z klientami, których dane firma posiada, a szersze rozpowszechnienie zawiadomienia ma objąć osoby, do których nie da się dotrzeć bezpośrednio. Sam wpis zobaczy tylko część obserwujących i szybko zniknie z ekranów. Potrzebna jest stała podstrona z pełną treścią, wiadomość do kupujących, wywieszki w punktach sprzedaży oraz, przy większej skali sprzedaży, komunikat dla mediów.
Jak długo zawiadomienie powinno być widoczne na stronie firmy?
Przepisy opisane w tym tekście nie wskazują jednego terminu, dlatego decyzję trzeba dopasować do produktu i do ustaleń z organem nadzoru. Odnośnik na stronie głównej warto utrzymać tak długo, jak napływają zgłoszenia, a samej podstrony z zawiadomieniem nie usuwać także później. Produkty trwałe bywają odsprzedawane i przekazywane dalej, więc informacja o wycofanej partii może być potrzebna komuś, kto nabył rzecz z drugiej ręki.
Czy sprzedawca, który nie jest producentem, też musi informować klientów?
Tak, choć zakres zadań zależy od roli w łańcuchu dostaw. Według UOKiK wszystkie podmioty gospodarcze związane z produktem mają obowiązek współpracy z organami nadzoru oraz między sobą. Importer, który stwierdzi, że produkt jest niebezpieczny, informuje producenta, konsumentów i organy nadzoru, a dystrybutor zapewnia podjęcie środków naprawczych i przekazuje informacje urzędowi. W praktyce sklep powinien uzgodnić z producentem jedną treść zawiadomienia i rozesłać ją własnym klientom.
Źródła
- Ogólne wymogi dotyczące bezpieczeństwa produktów, Biznes.gov.pl
- Obowiązki przedsiębiorców, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
- Prawa konsumentów, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
- Bezpieczna sprzedaż produktów w UE, Your Europe
- Recalls of dangerous products, Safety Gate – Komisja Europejska
- Wycofanie produktu ze względów bezpieczeństwa, Safety Gate – Komisja Europejska
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów, EUR-Lex
- Ostrzeżenia, Główny Inspektorat Sanitarny
Brak czasu albo ochoty, żeby zająć się tym samodzielnie?
Wycofanie produktu to dla firmy trudny moment i zupełnie zrozumiałe jest, że w takich dniach brakuje spokoju na pisanie tekstów. Chętnie zajmę się tym od początku do końca. Zbiorę od firmy wszystkie fakty, przygotuję zawiadomienie dla klientów zgodne z zalecanym wzorem, wiadomość e-mail i SMS do kupujących, treść podstrony, wpisy do mediów społecznościowych, wywieszkę do sklepów oraz komunikat dla redakcji. Ułożę też kolejność publikacji i zestaw odpowiedzi dla obsługi klienta, tak aby każdy w firmie mówił to samo.
Po publikacji pomogę odpowiadać na pytania dziennikarzy i komentarze klientów, a jeżeli zwrotów będzie mało, poprawię treść i zaproponuję kolejne przypomnienia. Wystarczy zadzwonić pod numer 533 525 168 albo napisać na adres info@lukaszwudyka.pl i w kilku zdaniach opisać sytuację. Odezwę się możliwie szybko, bo w sprawach bezpieczeństwa produktu liczy się każdy dzień.




