Kryzys cichnie, telefon przestaje dzwonić, a w firmie pojawia się naturalna chęć, żeby o całej sprawie jak najszybciej zapomnieć. To najgorszy moment na odłożenie tematu, bo właśnie teraz wszyscy jeszcze pamiętają, kto o czym wiedział, która decyzja zapadła za późno i czego zabrakło pod ręką. Po kilku tygodniach zostają już tylko ogólne wrażenia, a z wrażeń nie da się zbudować lepszej procedury. Firma, która nie spisze wniosków, przy następnym trudnym zdarzeniu zaczyna od tego samego miejsca i popełnia te same błędy, tylko pod większą presją.
Ta instrukcja jest przeznaczona dla właścicieli i kierowników małych oraz średnich firm, którzy mają za sobą trudny czas: falę krytycznych komentarzy, awarię, błąd pracownika nagłośniony w sieci, wycofanie produktu albo nieprzychylną publikację. Po lekturze będzie wiadomo, jak rozpoznać, że pora na podsumowanie, jakie materiały zebrać, jak poprowadzić rozmowę z zespołem bez szukania winnych, jak zapisać wnioski w rejestrze z osobą odpowiedzialną i terminem oraz jak sprawdzić, czy poprawione procedury rzeczywiście działają.
Najważniejsze w skrócie
- Rozmowę o przebiegu zdarzeń ze wszystkimi uczestnikami działań należy odbyć jak najszybciej po zdarzeniu, dopóki spostrzeżenia są świeże.
- Każdy wniosek trafia do rejestru z pięcioma polami: problem, wniosek, działanie, osoba odpowiedzialna i termin wykonania.
- Brytyjska administracja rządowa porządkuje wnioski według sześciu etapów: planowanie, ćwiczenie, wdrożenie, utrzymanie, ocena i odbudowa.
- Osobną listą trzeba objąć wszystkie publiczne obietnice złożone w czasie kryzysu, ze szczególną uwagą na terminy ich spełnienia.
- Jeśli zdarzenie dotyczyło danych osobowych, naruszenie należy udokumentować w wewnętrznym rejestrze, także wtedy, gdy nie wymagało zgłoszenia do Prezesa UODO.
- Poprawioną procedurę uznaje się za gotową dopiero po przećwiczeniu jej na przykładowym scenariuszu, a nie po zapisaniu w dokumencie.
Po czym poznać, że kryzys się skończył i pora na podsumowanie?
Granica między kryzysem a czasem po kryzysie rzadko jest wyraźna, dlatego trzeba ją wyznaczyć samodzielnie. W praktyce przyjmuję trzy sygnały. Po pierwsze, przyczyna została usunięta albo opanowana: usterka naprawiona, produkt wycofany, błędna informacja sprostowana. Po drugie, liczba nowych wzmianek, komentarzy i pytań od klientów wraca do zwykłego poziomu. Po trzecie, zespół przestaje pracować w trybie nadzwyczajnym i wraca do normalnych obowiązków. Jeśli te trzy warunki są spełnione, sytuację można uznać za ustabilizowaną, nawet gdy pojedyncze głosy krytyki nadal się pojawiają.
Wytyczne brytyjskiej Rządowej Służby Komunikacji, opisane w modelu o nazwie „PRIMER”, traktują odbudowę jako osobny etap pracy, który formalnie zaczyna się po ustabilizowaniu sytuacji. Ten sam dokument zaleca, żeby o odbudowie myśleć od samego początku i już w trakcie zdarzenia wyznaczyć jedną lub dwie osoby, które zajmą się tym, co będzie potem. Dla małej firmy wniosek jest prosty: podsumowanie nie jest dodatkiem na spokojniejszy czas, tylko ostatnią częścią reakcji na kryzys. Bez niej reakcja pozostaje niedokończona, a koszt poniesiony w trudnych dniach nie przynosi żadnej korzyści na przyszłość.
Częstym błędem jest czekanie na pełny spokój. Tymczasem te same wytyczne mówią o rozmowach prowadzonych ze wszystkimi czynnymi uczestnikami jak najszybciej po zdarzeniu, dopóki spostrzeżenia są świeże. Sprawdza się układ dwustopniowy, znany także z ćwiczeń kryzysowych: krótka rozmowa na gorąco z najważniejszymi osobami zaraz po opanowaniu sytuacji, a przy tej okazji ustalenie terminu pełnego spotkania. Pierwsza rozmowa służy wyłącznie zanotowaniu tego, co mogłoby umknąć. Druga, przygotowana na podstawie zebranych materiałów, kończy się rejestrem wniosków i zmianami w procedurach.
Jakie materiały zebrać, zanim zespół usiądzie do rozmowy?
Rozmowa bez materiałów zamienia się w wymianę wspomnień, a wspomnienia osób działających pod presją bywają sprzeczne. Dlatego przed spotkaniem jedna osoba powinna zebrać dowody w jednym folderze i ułożyć z nich oś czasu. Oś czasu jest najważniejszym dokumentem całego podsumowania: pokazuje, ile czasu minęło od pierwszego sygnału do pierwszej reakcji, kto podejmował decyzje i w którym momencie firma straciła albo odzyskała kontrolę nad przekazem. Dopiero zestawienie godzin ujawnia opóźnienia, których w trakcie zdarzenia nikt nie zauważył.
- Zapis pierwszego sygnału Należy ustalić, kiedy i gdzie pojawiła się pierwsza informacja o problemie: komentarz, opinia, wiadomość od klienta, telefon z redakcji albo zgłoszenie pracownika. Obok zapisuje się, kto ją zobaczył i komu ją przekazał.
- Zrzuty ekranu i odnośniki W folderze gromadzi się zrzuty najważniejszych komentarzy, opinii i publikacji razem z adresami stron oraz dniem i godziną wykonania zrzutu. Treści w sieci znikają lub są zmieniane, więc sam odnośnik nie wystarcza.
- Wszystkie komunikaty firmy Zbiera się oświadczenia, odpowiedzi na komentarze, wiadomości do klientów i do zespołu, w kolejności publikacji i z godziną wysłania. Przydaje się także lista pytań od dziennikarzy z informacją, kiedy udzielono odpowiedzi.
- Lista podjętych decyzji Przy każdej decyzji notuje się, kto ją podjął, na podstawie jakich informacji i ile czasu to zajęło. Osobno odnotowuje się decyzje, których zabrakło albo które zapadły zbyt późno.
- Dane o skutkach Do folderu trafiają liczby dostępne w firmie: liczba zapytań i reklamacji, zwrotów, rezygnacji, nowych opinii oraz publikacji w mediach. Należy opierać się na własnych zestawieniach, a nie na szacunkach z pamięci.
- Głosy z zewnątrz Wytyczne brytyjskiego Narodowego Centrum Cyberbezpieczeństwa wskazują, że przegląd komunikacji może obejmować rozmowy z interesariuszami wewnętrznymi i zewnętrznymi. Wystarczy kilka krótkich rozmów z klientami, partnerami i pracownikami o tym, jak odebrali komunikaty firmy.
Jeśli firma miała wcześniej przygotowany plan działania, na przykład księgę komunikacji kryzysowej, do folderu należy dołączyć jej aktualną wersję. Podczas rozmowy będzie punktem odniesienia: przy każdym kroku osi czasu można sprawdzić, co przewidywał plan, a co wydarzyło się naprawdę. Różnice między planem a przebiegiem zdarzeń są najcenniejszym źródłem wniosków. Jeżeli planu nie było, tym bardziej trzeba spisać oś czasu dokładnie, ponieważ stanie się ona podstawą pierwszej procedury. Materiały zawierające dane osobowe klientów należy przechowywać z ograniczonym dostępem i nie rozsyłać ich pocztą do całego zespołu.

Jak poprowadzić spotkanie po kryzysie bez szukania winnych?
Najwięcej zależy od pierwszego zdania wypowiedzianego na spotkaniu. Jeśli uczestnicy usłyszą, że celem jest ustalenie, kto zawinił, zaczną się bronić i przemilczą to, co dla firmy najważniejsze: własne wahania, obejścia procedur i informacje, które nie dotarły na czas. Dlatego prowadzący powinien na początku powiedzieć wprost, że rozmowa dotyczy sposobu działania firmy, a nie oceny osób. Proponuję zdanie w rodzaju: Rozmawiamy o tym, co w naszych zasadach zawiodło i co zadziałało, a nie o tym, kto popełnił błąd. Nie oznacza to zwolnienia z odpowiedzialności za rażące zaniedbania, ale takie sprawy rozstrzyga się osobno, poza tym spotkaniem.
Do rozmowy należy zaprosić wszystkich, którzy brali czynny udział w działaniach, a nie tylko kierownictwo. Osoba odbierająca telefony od klientów albo odpowiadająca na komentarze zwykle wie o przebiegu zdarzeń więcej niż właściciel. Spotkanie powinien prowadzić ktoś, kto nie był głównym decydentem w czasie kryzysu, a notatki sporządza inna osoba niż prowadzący. Wystarczy półtorej godziny do dwóch godzin, bez telefonów i bez przerywania bieżącymi sprawami. Dłuższe spotkania rzadko przynoszą więcej, ponieważ po dwóch godzinach uczestnicy wracają do tych samych wątków.
- Przedstawienie celu i zasad Prowadzący wyjaśnia, że wynikiem spotkania ma być lista zmian w sposobie działania firmy, i zapowiada, że każdy głos zostanie zanotowany bez oceniania.
- Przejście przez oś czasu Zespół omawia zdarzenia w kolejności, w jakiej następowały, i uzupełnia brakujące godziny oraz decyzje. Na tym etapie ustala się fakty, a nie ich ocenę.
- Pytanie o to, co zadziałało Należy zapisać rozwiązania, które pomogły, nawet jeśli powstały przypadkiem. To one powinny trafić do procedury jako stały sposób postępowania.
- Pytanie o to, co zawiodło Przy każdym problemie prowadzący dopytuje o przyczynę: czego zabrakło w zasadach, narzędziach, wiedzy albo uprawnieniach, że doszło do opóźnienia lub pomyłki.
- Pytanie o brakujące zasoby Uczestnicy wskazują, jakich informacji, dostępów, wzorów pism lub kontaktów nie mieli pod ręką w chwili, gdy były potrzebne.
- Ustalenie działań Każdy problem kończy się konkretnym działaniem, osobą odpowiedzialną i terminem. Problem bez przypisanej osoby należy potraktować jako nierozwiązany.
Kto woli nie prowadzić takiej rozmowy samodzielnie albo obawia się, że w gronie współpracowników trudno będzie o szczerość, może zadzwonić pod numer 533 525 168 lub napisać na adres info@lukaszwudyka.pl. Przejmę wtedy zebranie materiałów, ułożę oś czasu, poprowadzę spotkanie jako osoba z zewnątrz i przygotuję rejestr wniosków razem z propozycją zmian w procedurach.
Jak zapisać wnioski, żeby nie zostały w szufladzie?
Autorzy brytyjskich list kontrolnych do planowania kryzysowego piszą wprost, że zbieranie uwag po zdarzeniu jest bezużyteczne, jeśli spostrzeżenia zostaną pogrzebane w raporcie, do którego nikt nie wraca. Proponują w zamian prosty rejestr, który zamienia obserwacje w trwałe usprawnienia. Każdy wiersz rejestru składa się z pięciu pól: problem, wniosek, działanie, osoba odpowiedzialna oraz termin. Taki układ wymusza dyscyplinę, ponieważ nie da się w nim zapisać ogólnego życzenia w rodzaju „poprawić komunikację”. Trzeba wskazać, co dokładnie ma się zmienić, kto to zrobi i do kiedy.
Ten sam wzór porządkuje wpisy według sześciu etapów modelu „PRIMER”: planowanie, ćwiczenie, wdrożenie, utrzymanie, ocena i odbudowa. Podział pomaga zauważyć, w którym miejscu firma była najsłabsza. Jeśli większość problemów dotyczy planowania, oznacza to brak przygotowanych zasad. Jeśli dotyczy ćwiczenia, zasady istniały, ale nikt ich nie znał. Problemy z wdrożeniem wskazują na kłopoty z samym wykonaniem, a z utrzymaniem na wyczerpanie zespołu przy dłuższym zdarzeniu. W małej firmie rejestr może być zwykłym arkuszem kalkulacyjnym z tymi kolumnami i sześcioma grupami wierszy.

Różnicę między obserwacją a wnioskiem najlepiej widać na przykładach. Obserwacja opisuje to, co się stało, wniosek wskazuje przyczynę leżącą w zasadach lub narzędziach firmy, a działanie mówi, co konkretnie zostanie zmienione. Dopiero taki zapis można wykonać i sprawdzić. Poniższa tabela pokazuje kilka typowych wpisów w tym układzie.
| Problem | Wniosek | Działanie |
|---|---|---|
| Pierwsza odpowiedź ukazała się zbyt późno | Nikt poza właścicielem nie miał prawa zatwierdzić treści | Wzór pierwszej odpowiedzi i upoważnienie dla dwóch osób |
| Pracownicy dowiedzieli się o sprawie z sieci | Nie było ustalonej kolejności informowania zespołu | Zasada: wiadomość do zespołu przed komunikatem publicznym |
| Dwie osoby podały mediom różne informacje | Nie wyznaczono jednej osoby do kontaktu z redakcjami | Wskazanie rzecznika i zastępcy oraz wzoru odpowiedzi dla pozostałych |
| Brak dostępu do profilu firmy poza godzinami pracy | Hasła i uprawnienia miała tylko jedna osoba | Nadanie uprawnień drugiej osobie i spis dostępów |
| Krytykę zauważono dopiero po telefonie klienta | Firma nie śledziła wzmianek o własnej nazwie | Ustawienie powiadomień i wyznaczenie osoby, która je czyta |
Rejestr powinien mieć jednego opiekuna, który raz w tygodniu sprawdza postęp i przypomina o terminach. Radzę też ograniczyć liczbę działań: kilkanaście dobrze opisanych pozycji przynosi więcej niż kilkadziesiąt, których nikt nie zdoła wykonać. Wpisy warto uporządkować według wagi i zacząć od tych, które skracają czas pierwszej reakcji. Terminy powinny być realne i krótkie, liczone w tygodniach, ponieważ gotowość do zmian słabnie wraz z oddalaniem się zdarzenia. Pozycji wykonanej nie usuwa się z rejestru, tylko oznacza jako zamkniętą z informacją, gdzie znajduje się wynik.
Które procedury poprawić w pierwszej kolejności?
Rejestr wniosków pokazuje, co trzeba zmienić, ale zmiany muszą trafić do dokumentów, z których zespół korzysta na co dzień. W małych firmach wnioski z kryzysów powtarzają się w kilku obszarach, dlatego przegląd procedur warto prowadzić według stałej listy. Poniżej omawiam trzy obszary, w których poprawki dają najwięcej. Każdą zmianę należy zapisać w dokumencie tak, żeby zrozumiała ją osoba zatrudniona wczoraj, bo następne zdarzenie może przypaść na urlop najbardziej doświadczonego pracownika.
Kto decyduje i kto zabiera głos
Najczęstszą przyczyną opóźnień jest brak jasności, kto może podjąć decyzję. Procedura powinna wskazywać z imienia i nazwiska osobę kierującą reakcją, jej zastępcę oraz osobę uprawnioną do rozmów z mediami. Przy każdej z nich zapisuje się numer telefonu dostępny także poza godzinami pracy. Osobno określa się, jakie treści pracownik może opublikować samodzielnie, a jakie wymagają zatwierdzenia i przez kogo. Jeśli podsumowanie wykazało, że zatwierdzanie trwało zbyt długo, rozwiązaniem bywa przygotowanie z wyprzedzeniem kilku wzorów, których użycie nie wymaga dodatkowej zgody. W tej samej części zapisuje się kolejność informowania: zespół dowiaduje się o sprawie od firmy, zanim przeczyta o niej w sieci, a najważniejsi klienci otrzymują wiadomość bezpośrednio.
Wzory komunikatów i kanały kontaktu
Drugim obszarem są gotowe treści. Po kryzysie firma ma w ręku coś, czego wcześniej nie miała: prawdziwe komunikaty, które opublikowała, oraz wiedzę o tym, jak zostały odebrane. Te, które się sprawdziły, należy oczyścić ze szczegółów konkretnego zdarzenia i zachować jako wzory: pierwszą odpowiedź na krytykę, oświadczenie tymczasowe, wiadomość do klientów, informację dla zespołu i odpowiedź na pytania redakcji. Przy każdym wzorze trzeba zaznaczyć miejsca do uzupełnienia oraz zdania, których nie wolno zmieniać bez konsultacji, na przykład dotyczące odpowiedzialności prawnej.
Warto też spisać, gdzie firma publikuje komunikaty i kto ma tam dostęp: strona internetowa, profile w mediach społecznościowych, wizytówka w Google, system wysyłki wiadomości do klientów. Podsumowania często ujawniają, że hasło do jednego z kanałów znała tylko jedna osoba albo że nikt nie potrafił szybko umieścić komunikatu na stronie głównej. Rozwiązaniem jest spis dostępów przechowywany w bezpiecznym miejscu oraz krótka instrukcja publikacji dla każdego kanału. Pomocne będzie również porównanie własnych działań z tym, co należy zrobić w pierwszych godzinach kryzysu wizerunkowego, i uzupełnienie brakujących kroków.
Wykrywanie sygnałów i obsługa zgłoszeń
Trzeci obszar dotyczy tego, jak szybko firma dowiaduje się o problemie. Jeśli oś czasu pokazuje, że między pierwszym krytycznym wpisem a reakcją minęło wiele godzin, przyczyną zwykle nie jest opieszałość, tylko brak osoby, która regularnie sprawdza wzmianki, opinie i wiadomości. Procedura powinna wskazywać, kto i jak często przegląda poszczególne miejsca, także w weekendy, oraz komu przekazuje niepokojące sygnały. Trzeba też opisać próg alarmowy, czyli sytuacje, w których pracownik ma obowiązek natychmiast powiadomić przełożonego, a nie czekać do następnego dnia. Jeśli kryzys zaczął się od reklamacji, która utknęła na czyimś biurku, trzeba poprawić także rejestrowanie zgłoszeń, tak aby każde miało osobę prowadzącą i termin odpowiedzi.
Jakie zobowiązania i formalności pozostają po kryzysie?
W czasie kryzysu firma składa obietnice: zwrot pieniędzy, wymianę towaru, wyjaśnienie sprawy do określonego dnia, zmianę regulaminu, kontakt z każdym poszkodowanym. Brytyjskie wytyczne nakazują śledzić wszystkie publiczne zobowiązania złożone podczas kryzysu i zwracać szczególną uwagę na terminy ich wykonania. To zalecenie należy potraktować dosłownie. Trzeba przejrzeć opublikowane komunikaty oraz odpowiedzi na komentarze, wypisać każdą obietnicę i przypisać jej osobę odpowiedzialną. Niespełniona obietnica bywa początkiem drugiego kryzysu, trudniejszego od pierwszego, ponieważ tym razem zarzut dotyczy wiarygodności firmy.
Jeżeli zdarzenie wiązało się z danymi osobowymi, na przykład wysłaniem wiadomości do niewłaściwego adresata albo ujawnieniem danych klienta w odpowiedzi na opinię, dochodzą obowiązki wynikające z przepisów o ochronie danych. Urząd Ochrony Danych Osobowych przypomina, że RODO wymaga dokumentowania wszystkich naruszeń ochrony danych, a nie tylko tych zgłaszanych do urzędu. Zgłoszenia do Prezesa UODO dokonuje się bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości nie później niż w terminie 72 godzin po stwierdzeniu naruszenia, chyba że jest mało prawdopodobne, by skutkowało ono ryzykiem naruszenia praw lub wolności osób. Jeśli administrator uznał, że zgłoszenie nie jest wymagane, powinien zapisać w wewnętrznym rejestrze naruszeń przesłanki tej decyzji. Szczegółowy tryb opisuję w tekście o tym, jak zawiadomić o wycieku danych klientów. W razie wątpliwości co do oceny ryzyka należy skonsultować się z inspektorem ochrony danych lub prawnikiem, ponieważ ocena zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
Ostatnia grupa zobowiązań dotyczy zespołu. Lista kontrolna dla kierujących zespołem po kryzysie, opublikowana przez brytyjską administrację, zaczyna się od podziękowania, o którym w pośpiechu powrotu do zwykłej pracy łatwo zapomnieć. Zaleca też dotrzymanie obietnic dotyczących nadgodzin i dni wolnych złożonych w gorącym okresie, uwzględnienie szczególnego wysiłku w ocenach pracowników oraz zadbanie o to, by cała organizacja dostrzegła rolę zespołu. Uważam ten punkt za równie istotny jak rejestr wniosków. Ludzie, których wysiłek został pominięty, przy następnym zdarzeniu zrobią tylko to, co konieczne.
Jak sprawdzić, czy poprawki działają, i co zrobić, gdy nic się nie zmienia?
Zapisanie zmiany w dokumencie nie oznacza, że firma jest lepiej przygotowana. Skuteczność poprawek sprawdza się na trzy sposoby. Pierwszym jest przegląd rejestru: po upływie wyznaczonych terminów opiekun sprawdza, czy każde działanie zostało wykonane i gdzie znajduje się jego wynik. Drugim jest ćwiczenie, czyli przejście przez przykładowy scenariusz z użyciem nowych zasad. Trzecim jest obserwacja wzmianek o firmie, która pokazuje, czy temat kryzysu wraca i czy firma dowiaduje się o tym odpowiednio wcześnie. Wszystkie trzy sposoby warto zaplanować od razu na spotkaniu zespołu, z konkretnymi dniami w kalendarzu.
Ćwiczenie nie musi być rozbudowane. Wystarczy godzina, podczas której prowadzący przedstawia zespołowi zmyślone zdarzenie podobne do niedawnego i prosi o pokazanie, co kto robi, z jakiego dokumentu korzysta i ile czasu to zajmuje. Brytyjska lista kontrolna ćwiczeń zaleca, aby po ćwiczeniu przeprowadzić rozmowę na gorąco z najważniejszymi uczestnikami, ocenić przebieg, włączyć wnioski do planu oraz uzgodnić zalecenia z terminami. Jeśli w trakcie ćwiczenia ktoś nie potrafi odnaleźć wzoru komunikatu albo numeru telefonu, procedura wymaga dalszej pracy, niezależnie od tego, jak dobrze wygląda w dokumencie.
Do obserwacji wzmianek nadaje się narzędzie Alerty Google, które nie wymaga opłat i wysyła wiadomość e-mail, gdy w wyszukiwarce pojawią się nowe wyniki związane z wybranym tematem. Według pomocy Google alert tworzy się w czterech krokach.
- Otwarcie strony narzędzia Po zalogowaniu się na konto Google należy otworzyć stronę Alertów Google pod adresem google.com/alerts.
- Wpisanie tematu W polu u góry strony wpisuje się temat do obserwowania, na przykład nazwę firmy w cudzysłowie, a w osobnym alercie nazwę firmy razem ze słowem opisującym niedawne zdarzenie.
- Dostosowanie ustawień Po kliknięciu „Pokaż opcje” można zmienić częstotliwość powiadomień, rodzaje wyświetlanych stron, język, część świata, liczbę wyników oraz konto, na które przychodzą alerty.
- Zatwierdzenie alertu Należy kliknąć „Utwórz alert”. Od tej chwili wiadomość e-mail przychodzi za każdym razem, gdy Google znajdzie pasujące wyniki.

Alerty obejmują wyniki wyszukiwarki, a nie zamknięte grupy czy komentarze w mediach społecznościowych, dlatego te miejsca nadal trzeba przeglądać ręcznie według ustalonego harmonogramu. Więcej o ustawieniach piszę w tekście o tym, jak ustawić alerty Google dla firmy. Skuteczność poprawek potwierdza kilka obserwacji: zespół wie, gdzie leży procedura, ćwiczenie przebiega bez szukania podstawowych informacji, rejestr nie zawiera przeterminowanych pozycji, a nowe krytyczne wzmianki trafiają do właściwej osoby tego samego dnia.
Zdarza się, że po kilku tygodniach rejestr stoi w miejscu. Przyczyny są zwykle trzy: zbyt wiele działań naraz, brak jednej osoby odpowiedzialnej za całość albo terminy ustalone bez uwzględnienia bieżącej pracy. W takiej sytuacji należy zwołać krótkie spotkanie, wybrać trzy do pięciu działań o największym znaczeniu, pozostałe świadomie odłożyć z nowym terminem i przydzielić opiekunowi rejestru stały czas w tygodniu. Jeżeli zmianom sprzeciwia się część zespołu, pomaga powrót do osi czasu i pokazanie, ile kosztowało konkretne opóźnienie. Gdy mimo to prace nie ruszają, warto powierzyć prowadzenie rejestru osobie z zewnątrz.
Jakich błędów unikać przy podsumowaniu po kryzysie?
Większość nieudanych podsumowań kończy się niepowodzeniem z powodu kilku powtarzających się błędów, a nie z braku dobrej woli. Znajomość tych błędów pozwala zaplanować pracę tak, żeby ich uniknąć. Najgroźniejsze są te, które zniechęcają ludzi do mówienia prawdy, ponieważ bez szczerych relacji oś czasu pozostaje niepełna, a wnioski dotyczą objawów zamiast przyczyn.
- Odkładanie rozmowy na spokojniejszy czas powoduje, że uczestnicy zapominają szczegóły, a zebrane materiały stają się niekompletne.
- Szukanie winnego zamiast przyczyny sprawia, że przy następnym zdarzeniu pracownicy będą ukrywać problemy do ostatniej chwili.
- Zapraszanie wyłącznie kierownictwa pozbawia rozmowę wiedzy osób, które miały bezpośredni kontakt z klientami i komentarzami.
- Zapisywanie ogólnych życzeń bez działania, osoby odpowiedzialnej i terminu oznacza, że nic się nie zmieni.
- Usuwanie krytycznych komentarzy i śladów zdarzenia przed wykonaniem zrzutów ekranu odbiera materiał do analizy i może zostać odebrane jako zacieranie sprawy.
Osobnym błędem jest traktowanie podsumowania jako dokumentu do pokazania na zewnątrz. Rejestr wniosków jest narzędziem wewnętrznym i powinien być pisany szczerze, bez upiększeń. Co innego stanowi informacja dla klientów o wprowadzonych zmianach. Wytyczne brytyjskiego Narodowego Centrum Cyberbezpieczeństwa zachęcają do dzielenia się spostrzeżeniami i wnioskami z reakcji na incydent, ponieważ wzmacnia to odporność i przygotowanie. Krótki komunikat o tym, co firma poprawiła, potrafi odbudować zaufanie skuteczniej niż kolejne przeprosiny, pod warunkiem że opisane zmiany zostały naprawdę wprowadzone i nie ujawnia się w nim danych osób ani szczegółów objętych tajemnicą.
Najczęstsze pytania
Ile czasu po kryzysie powinno minąć do spotkania z zespołem?
Wytyczne brytyjskiej administracji mówią o rozmowach ze wszystkimi czynnymi uczestnikami jak najszybciej po zdarzeniu, dopóki spostrzeżenia są świeże, i nie podają sztywnej liczby dni. W praktyce krótką rozmowę na gorąco warto odbyć zaraz po opanowaniu sytuacji, a pełne spotkanie w ciągu kilku do kilkunastu dni, gdy zespół odpocznie, a materiały zostaną zebrane. Im dłuższa zwłoka, tym więcej szczegółów ginie.
Czy podsumowanie ma sens, jeśli kryzys był niewielki?
Tak, ponieważ niewielkie zdarzenia ujawniają te same słabości co duże, tylko przy mniejszym koszcie. Wystarczy wtedy skrócona wersja: oś czasu na jednej stronie, półgodzinna rozmowa i kilka wierszy w rejestrze. Regularne omawianie drobnych zdarzeń przyzwyczaja zespół do otwartej rozmowy o błędach.
Kto powinien prowadzić spotkanie w małej firmie?
Najlepiej osoba, która nie podejmowała głównych decyzji w czasie kryzysu, ponieważ łatwiej jej zadawać pytania bez bronienia własnych wyborów. W kilkuosobowej firmie może to być pracownik z innego działu, zaufany doradca albo osoba z zewnątrz. Jeśli spotkanie prowadzi właściciel, powinien zabierać głos jako ostatni przy każdym punkcie, żeby nie narzucać zespołowi swojej oceny zdarzeń.
Co zrobić, gdy pracownicy nie chcą mówić o błędach?
Milczenie zwykle wynika z obawy przed konsekwencjami. Pomaga wyraźna zapowiedź, że rozmowa dotyczy zasad działania firmy, a nie oceny osób, oraz rozpoczęcie od własnych błędów przez właściciela lub kierownika. Można także zebrać uwagi wcześniej na piśmie, bez podpisów, i omówić je na spotkaniu. Jeśli nieufność jest duża, lepiej powierzyć prowadzenie osobie spoza firmy.
Czy rejestr wniosków trzeba prowadzić w specjalnym programie?
Nie ma takiej potrzeby. Wzór opublikowany przez brytyjską Rządową Służbę Komunikacji jest zwykłą tabelą z polami: problem, wniosek, działanie, osoba odpowiedzialna i termin, ułożoną według sześciu etapów pracy. W małej firmie wystarczy arkusz kalkulacyjny dostępny dla osób odpowiedzialnych za działania. Ważniejsze od narzędzia jest wyznaczenie opiekuna, który regularnie sprawdza terminy.
Jak często wracać do poprawionych procedur?
Procedurę należy przejrzeć po każdym zdarzeniu, po każdym ćwiczeniu oraz po zmianach w zespole, zwłaszcza gdy odchodzi osoba wskazana w dokumencie z imienia i nazwiska. Niezależnie od tego radzę wyznaczyć stały termin przeglądu, na przykład dwa razy w roku, i sprawdzać wtedy numery telefonów, dostępy do kanałów oraz aktualność wzorów komunikatów. Dokument, którego nikt nie otwiera, szybko przestaje odpowiadać rzeczywistości.
Źródła
- Emergency planning framework (PRIMER), Government Communications
- Emergency planning checklists, Government Communications
- Guidance on effective communications in a cyber incident, National Cyber Security Centre
- Nie każde naruszenie ochrony danych wymaga zgłoszenia do Prezesa UODO, Urząd Ochrony Danych Osobowych
- W jakim terminie należy zgłosić naruszenie Prezesowi UODO?, Urząd Ochrony Danych Osobowych
- Tworzenie alertu, Pomoc wyszukiwarki Google
Brak czasu albo ochoty, żeby zająć się tym samodzielnie?
Po trudnych dniach mało kto ma siłę wracać do sprawy, o której najchętniej by zapomniał. To zrozumiałe, a mimo to szkoda byłoby zmarnować doświadczenie, za które firma już zapłaciła. Mogę zająć się podsumowaniem od początku do końca: zebrać komunikaty, zrzuty ekranu i dane o skutkach, ułożyć z nich oś czasu, porozmawiać z zespołem w spokojnej atmosferze, spisać wnioski w rejestrze z osobami odpowiedzialnymi i terminami, a potem przełożyć je na poprawione procedury, wzory komunikatów i krótkie ćwiczenie sprawdzające.
Wystarczy zadzwonić pod numer 533 525 168 albo napisać na adres info@lukaszwudyka.pl i w kilku zdaniach opisać, co się wydarzyło. Odpowiem, od czego zacząć, jakie materiały będą potrzebne i ile pracy pozostanie po stronie firmy. Na koniec zostaje komplet dokumentów, do których można sięgnąć przy następnym trudnym zdarzeniu, oraz zespół, który wie, co robić.



