Formularz zapytania bywa ostatnią przeszkodą między zainteresowanym klientem a firmą. Osoba, która przeczytała ofertę i chce zapytać o termin albo cenę, trafia na kilkanaście rubryk: imię, nazwisko, stanowisko, nazwa firmy, NIP, adres, telefon, budżet, źródło informacji o firmie. Część takich osób zamyka stronę i pisze do konkurencji, a właściciel nigdy się o tym nie dowiaduje, bo porzucony formularz nie zostawia śladu w skrzynce. Z drugiej strony formularz z samym adresem e-mail daje zapytania, na które nie da się rzetelnie odpowiedzieć bez trzech dodatkowych wiadomości.
Ten tekst jest dla właścicieli firm usługowych, sklepów i osób, które same opiekują się stroną. Po lekturze będzie wiadomo, jak ustalić liczbę pól na podstawie tego, co firma faktycznie robi z odpowiedziami, które pola usunąć, które połączyć, a które przenieść na późniejszy etap rozmowy. Opisuję też, jak ułatwić wypełnianie pól, które zostają, jak zmierzyć w Google Analytics, ile osób zaczyna formularz i ile go wysyła, oraz co zrobić, gdy po skróceniu zapytań przybyło, ale są mniej konkretne. Wszystkie zalecenia opieram na dokumentacji Google dla twórców stron, zaleceniach W3C i przepisach o ochronie danych.
Najważniejsze w skrócie
- Nie istnieje jedna właściwa liczba pól: w formularzu zostają tylko te, bez których nie da się udzielić pierwszej odpowiedzi klientowi.
- Zalecenia Google dla twórców stron mówią wprost, że najprostszym sposobem na uproszczenie formularza jest usunięcie niepotrzebnych pól.
- Imię i nazwisko powinny trafić do jednego pola, a pytania o budżet, adres czy NIP można zadać w odpowiedzi na zapytanie.
- Każde pole z danymi osobowymi musi mieć uzasadnienie, bo RODO wymaga ograniczenia danych do tego, co niezbędne do celu.
- W Google Analytics zdarzenia „form_start” i „form_submit” pokazują, ile osób zaczęło wypełniać formularz, a ile go wysłało.
- Zmiany należy wprowadzać po kolei i po każdej porównać liczbę oraz jakość zapytań z okresem przed zmianą.
Po czym poznać, że formularz ma za dużo pól?
Pierwszy sygnał widać bez żadnych narzędzi: strona z ofertą ma odwiedziny, telefon dzwoni, a przez formularz przychodzi niewiele wiadomości. Drugi sygnał to zapytania z rubrykami wypełnionymi byle jak. Jeśli w polu „Budżet” regularnie pojawia się zero albo kreska, w polu „Stanowisko” litera „x”, a w polu „Źródło informacji o firmie” przypadkowa pozycja z listy, to klienci traktują te rubryki jak przeszkodę do obejścia. Takie odpowiedzi nie mają żadnej wartości, a każda z nich kosztowała wypełniającego chwilę irytacji. Trzeci sygnał to wiadomości wysyłane na adres e-mail z pominięciem formularza albo pytania zadawane przez komunikator, mimo że formularz jest na stronie dobrze widoczny.
Pewność daje dopiero pomiar. Google Analytics rejestruje dwa zdarzenia związane z formularzami: pierwsze w chwili, gdy użytkownik zaczyna wypełnianie, drugie przy wysłaniu. Duża różnica między tymi liczbami oznacza, że ludzie zaczynają i rezygnują w trakcie, a więc problem leży w samym formularzu, a nie w ofercie czy w ruchu na stronie. Sposób włączenia i odczytania tych danych opisuję w dalszej części, w sekcji o mierzeniu efektów. Warto zapisać wynik sprzed zmian, bo bez punktu odniesienia nie będzie później wiadomo, czy skrócenie formularza cokolwiek dało.
Trzeba też odróżnić zbyt długi formularz od formularza zepsutego. Jeżeli zapytań nie ma wcale, przyczyną bywa błąd wysyłki, a nie liczba pól: wiadomość nie dochodzi, trafia do spamu albo przycisk nie reaguje na telefonie. Przed skracaniem należy więc wysłać próbne zapytanie z komputera i z telefonu oraz upewnić się, że dotarło. Osobno opisałem, jak ustawić i przetestować formularz kontaktowy, który nie gubi zapytań. Dopiero gdy wysyłka działa bez zarzutu, ma sens praca nad liczbą i układem pól.
Ile pól powinien mieć formularz zapytania?
Nie ma liczby, która pasuje każdej firmie, i nie podaję jej, bo byłaby zmyślona. Dokumentacja Google dla twórców stron nie wskazuje limitu, tylko zasadę: nie należy prosić o dane, które nie są potrzebne, a najprostszym sposobem na zmniejszenie złożoności formularza jest usunięcie niepotrzebnych pól. W innym miejscu te same zalecenia mówią, że dodatkowe dane wolno zbierać tylko wtedy, gdy jest to konieczne i gdy użytkownik widzi wyraźną korzyść z ich podania. Z tych dwóch zdań da się wyprowadzić praktyczną regułę: w formularzu zostaje to, bez czego firma nie potrafi udzielić pierwszej odpowiedzi, oraz to, co klient sam chce przekazać, żeby tę odpowiedź przyspieszyć.
Dla zwykłego formularza kontaktowego oznacza to najczęściej trzy pola: jak zwracać się do osoby, dokąd odpisać i czego dotyczy sprawa. Formularz wyceny potrzebuje zwykle jednego lub dwóch pól więcej, ale tylko takich, które zmieniają treść odpowiedzi, na przykład rodzaj usługi albo miejscowość, jeśli firma dojeżdża do klienta. Pole, którego wartość niczego nie zmienia w pierwszej odpowiedzi, należy do późniejszego etapu rozmowy. Uważam, że lepiej dostać dziesięć krótkich zapytań i dopytać o szczegóły, niż trzy bardzo dokładne, bo dopytanie zajmuje minutę, a utraconego klienta nie da się odzyskać.
| Rodzaj formularza | Pola, które zwykle wystarczą | Pola, które można zadać później |
|---|---|---|
| Kontakt ogólny | Imię i nazwisko, adres e-mail, treść wiadomości | Telefon, nazwa firmy, adres |
| Prośba o wycenę | Imię i nazwisko, e-mail lub telefon, rodzaj usługi, opis potrzeby | Budżet, termin, dane do faktury |
| Prośba o telefon | Imię, numer telefonu, dogodna pora rozmowy | Adres e-mail, szczegóły sprawy |
| Zapis na spotkanie | Imię i nazwisko, kontakt, wybrany termin | Adres, dokumenty, dodatkowe uwagi |

Jak sprawdzić, które pola są naprawdę potrzebne?
Zamiast zgadywać, należy przejrzeć formularz pole po polu i zestawić go z tym, co dzieje się z zapytaniem po wysłaniu. Zajmuje to kilkanaście minut i wymaga tylko dostępu do skrzynki albo do listy zgłoszeń we wtyczce formularza. Najwięcej dają rzeczywiste zapytania z ostatnich tygodni, bo widać w nich, co klienci wpisują naprawdę, a co pomijają lub wypełniają na odczepnego. Przegląd najlepiej wykonać z osobą, która odpowiada na zapytania, ponieważ to ona wie, z których informacji korzysta przy pisaniu odpowiedzi.
- Spisanie wszystkich pól Należy otworzyć formularz na stronie i wypisać każde pole wraz z informacją, czy jest obowiązkowe, w tym pola zgód i listy wyboru.
- Dopisanie celu do każdego pola Przy każdej pozycji wpisuje się jedno zdanie: do czego firma używa tej odpowiedzi przy pierwszym kontakcie z klientem.
- Przegląd ostatnich zapytań W skrzynce lub w panelu wtyczki trzeba otworzyć kilkadziesiąt ostatnich zgłoszeń i zaznaczyć pola, które są puste, wypełnione przypadkowymi znakami albo zawsze tak samo.
- Rozmowa z osobą odpowiadającą Należy zapytać, których informacji faktycznie używa w odpowiedzi, a o które i tak dopytuje telefonicznie lub mailowo.
- Podział pól na trzy grupy Każde pole trafia do jednej z grup: zostaje, przechodzi do późniejszego etapu rozmowy albo znika całkowicie.
- Zapisanie stanu wyjściowego Przed zmianą warto zrobić kopię formularza we wtyczce oraz zanotować liczbę zapytań z ostatniego miesiąca, żeby było z czym porównać wynik.
Przy tym przeglądzie trzeba wziąć pod uwagę także prawo. Imię, adres e-mail, numer telefonu czy adres zamieszkania to dane osobowe, a ogólne rozporządzenie o ochronie danych wymaga, by zbierane dane były adekwatne, stosowne i ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane. To tak zwana zasada minimalizacji danych z art. 5 ust. 1 lit. c RODO. W praktyce oznacza ona, że firma powinna umieć wyjaśnić, po co jej każda rubryka z danymi osobowymi. Pole z datą urodzenia, numerem PESEL czy adresem domowym w formularzu zwykłego zapytania o ofertę bardzo trudno uzasadnić, więc jego usunięcie pomaga jednocześnie klientowi i firmie. Mniej zebranych danych to także mniej danych do zabezpieczenia i mniejsza odpowiedzialność w razie wycieku.
Kto woli nie zajmować się tym samodzielnie, może zadzwonić pod numer 533 525 168 albo napisać na info@lukaszwudyka.pl. Przejrzę formularz pole po polu, zestawię go z zapytaniami, które faktycznie przychodzą, wskażę rubryki do usunięcia i połączenia, a potem ustawię pomiar, który pokaże, czy po zmianie zapytań jest więcej.
Jak skrócić formularz bez utraty informacji?
Skracanie nie polega na wyrzuceniu połowy pól na ślepo. Informacje, których firma potrzebuje, nadal muszą do niej trafić, tylko inną drogą: w jednym polu zamiast trzech, w drugiej wiadomości zamiast w pierwszej albo bez udziału klienta, bo system potrafi dopisać je sam. Poniżej cztery sposoby, które stosuję w tej kolejności, zaczynając od najprostszych.
Łączenie kilku pól w jedno
Zalecenia Google mówią, żeby prosić o imię i nazwisko w jednym polu, chyba że istnieje ważny powód, by przechowywać je osobno. Jedno pole upraszcza formularz, pozwala wkleić dane skopiowane z innego miejsca i ułatwia przeglądarce automatyczne uzupełnienie. Ta sama dokumentacja odradza osobne pole na zwrot grzecznościowy lub tytuł, ponieważ klient może wpisać go razem z nazwiskiem, a dodatkowa rubryka potrafi zepsuć automatyczne wypełnianie całego formularza. W formularzu zapytania zwykle wystarczy zresztą samo pole „Imię i nazwisko”, a w prośbie o telefon nawet samo imię.
Podobnie jest z adresem. Dokumentacja zaleca, by nie wymuszać podawania ulicy i numeru domu w oddzielnych polach, i podsuwa rozwiązanie w postaci jednego większego pola tekstowego na cały adres. W formularzu zapytania adres rzadko jest w ogóle potrzebny; jeśli firma dojeżdża do klienta, zwykle wystarcza jedno pole „Miejscowość”. Warto też zrezygnować z powtarzania adresu e-mail w drugim polu „dla pewności”. Zalecenia Google wskazują, że takie podwajanie spowalnia wypełnianie i traci sens, gdy pola uzupełnia przeglądarka, bo błąd zostaje wtedy skopiowany do obu rubryk.
Przeniesienie pytań na późniejszy etap
Najwięcej pól znika wtedy, gdy firma godzi się zadać część pytań po otrzymaniu zapytania. Budżet, preferowany termin, dane do faktury, NIP, dokładny adres czy liczba pracowników są potrzebne dopiero wtedy, gdy rozmowa się toczy. Klient, który dostał już uprzejmą odpowiedź, chętniej poda te informacje, bo wie, z kim rozmawia i po co są potrzebne. Dobrym miejscem na takie pytania jest pierwsza odpowiedź albo wiadomość wysyłana automatycznie tuż po przesłaniu formularza, na przykład w brzmieniu: Dziękujemy za zapytanie. Żeby przygotować dokładną wycenę, prosimy o podanie w odpowiedzi na tę wiadomość orientacyjnego metrażu oraz terminu, w którym prace miałyby się rozpocząć.
Takie rozwiązanie ma jeszcze jedną zaletę: pytania w wiadomości nie są obowiązkowe w sensie technicznym, więc nikogo nie zatrzymują. Kto zna odpowiedź, poda ją od razu, a kto nie zna, i tak pozostaje w kontakcie z firmą. Część informacji można też po prostu ustalić podczas rozmowy telefonicznej, która i tak się odbędzie. Przy numerze telefonu warto zdecydować, czy naprawdę musi być obowiązkowy; sposób ustawienia tego pola opisałem w tekście o tym, jak ograniczyć błędne numery w polu telefonu bez zniechęcania klientów.
Wybór zamiast pisania i pola pokazywane warunkowo
Część pól da się zostawić, ale w lżejszej postaci. Jeśli firma oferuje kilka usług, lista wyboru albo kilka przycisków opcji zastąpi rubrykę, w której klient musiałby własnymi słowami opisać, czego szuka. Dokumentacja Google przypomina, by dobierać rodzaj pola do rodzaju odpowiedzi: dłuższy tekst trafia do pola wielowierszowego, zgoda do pola zaznaczenia, a wybór jednej z kilku możliwości do listy. Dobrze dobrany rodzaj pola skraca czas wypełniania, mimo że liczba pól się nie zmienia, i daje firmie odpowiedzi w jednolitej postaci, które łatwiej potem posortować.
Drugą techniką są pola warunkowe, czyli takie, które pojawiają się dopiero po wybraniu określonej odpowiedzi. Pytanie o nazwę firmy i NIP widzi tylko osoba, która zaznaczyła, że pisze w imieniu firmy, a pytanie o markę urządzenia tylko ta, która wybrała serwis. Większość rozbudowanych wtyczek formularzy do WordPressa ma taką funkcję, zwykle pod nazwą logiki warunkowej; jej dokładne położenie zależy od wtyczki, dlatego trzeba sięgnąć do jej dokumentacji. Warunków nie należy mnożyć: jedno lub dwa rozgałęzienia porządkują formularz, a pięć zamienia go w labirynt, który trudno przetestować.

Dane, które formularz może zebrać sam
Niektórych informacji klient nie musi wpisywać, ponieważ strona zna je bez pytania. Jeśli formularz znajduje się na podstronie konkretnej usługi, pole „Czego dotyczy zapytanie” jest zbędne, o ile do powiadomienia trafia adres lub tytuł podstrony, z której wysłano wiadomość. Wiele wtyczek formularzy potrafi dołączyć taką informację do wiadomości albo zapisać ją w polu ukrytym; nazwa tej funkcji różni się między wtyczkami, więc trzeba jej poszukać w dokumentacji używanego narzędzia. Źródło wizyty, czyli odpowiedź na pytanie, skąd klient trafił na stronę, pokazuje z kolei analityka, bez angażowania klienta.
Jak ułatwić wypełnianie pól, które zostają?
O tym, czy formularz wydaje się długi, decyduje nie tylko liczba rubryk, ale też wysiłek potrzebny przy każdej z nich. Dokumentacja Google zaleca, by każde pole miało widoczną etykietę umieszczoną nad nim, napisaną krótko: „Adres e-mail” zamiast całego zdania z prośbą. Krótkie etykiety łatwiej przejrzeć wzrokiem i od razu widać, ile pracy czeka wypełniającego. Tekst podpowiedzi wyświetlany wewnątrz pola nie może zastępować etykiety, ponieważ znika po wpisaniu pierwszego znaku i klient przestaje widzieć, czego dotyczyła rubryka. Zalecany jest również układ w jednej kolumnie, w którym kolejne pola idą jedno pod drugim i nie trzeba szukać wzrokiem następnego.
Duże znaczenie ma rodzaj pola ustawiony w kodzie. Pole typu email wyświetla na telefonie klawiaturę ze znakiem małpy, a pole typu tel klawiaturę numeryczną, dzięki czemu wpisanie danych trwa krócej i rzadziej kończy się błędem. Większość wtyczek ustawia to sama, jeśli wybrano właściwy rodzaj pola, a nie zwykłe pole tekstowe do wszystkiego. Atrybut autocomplete pozwala z kolei przeglądarce podpowiedzieć zapisane wcześniej imię, adres e-mail i telefon, co według dokumentacji Google ma szczególne znaczenie na telefonach. Osobie, która edytuje kod formularza ręcznie albo zleca to wykonawcy, przyda się wzór trzech podstawowych pól zgodny z tymi zaleceniami:
<label>Imię i nazwisko <input type="text" name="imie" autocomplete="name" required></label>
<label>Adres e-mail <input type="email" name="email" autocomplete="email" required></label>
<label>Telefon (opcjonalnie) <input type="tel" name="telefon" autocomplete="tel"></label>
Trzeba też jasno pokazać, które pola są obowiązkowe. Dokumentacja podaje prostą regułę: jeśli większość pól jest wymagana, lepiej oznaczyć te nieliczne, które można pominąć, dopiskiem „opcjonalnie” przy etykiecie. Gdy stosowana jest gwiazdka, na początku formularza powinna znaleźć się informacja, co ona oznacza. Komunikaty o błędach mają pojawiać się przy polu, którego dotyczą, i mówić, co poprawić, a nie tylko że coś jest nie tak. Klient, który po kliknięciu „Wyślij” widzi ogólny komunikat u góry strony i musi sam szukać przyczyny, często rezygnuje, choć formularz miał tylko trzy pola.
Kiedy lepiej podzielić formularz na kroki, zamiast go skracać?
Zdarzają się formularze, których nie da się sprowadzić do trzech pól: wycena ubezpieczenia, projekt kuchni na wymiar, zgłoszenie serwisowe z opisem usterki. Jeżeli po rzetelnym przeglądzie zostaje osiem czy dziesięć rubryk i każda ma uzasadnienie, lepszym wyjściem od dalszego cięcia jest podział na etapy. Zalecenia W3C dotyczące dostępności mówią, by długie formularze dzielić tam, gdzie to możliwe, na mniejsze części tworzące logiczne kroki, ponieważ długi formularz wydaje się wtedy mniej przytłaczający i łatwiejszy do zrozumienia. Dotyczy to zwłaszcza osób mniej wprawnych w obsłudze komputera.
Te same zalecenia podają kilka warunków, bez których podział szkodzi zamiast pomagać. Pola należy grupować według tematu, na przykład osobno opis potrzeby i osobno dane kontaktowe. Już pierwszy krok powinien informować, ile kroków jest łącznie, a każdy następny pokazywać postęp, choćby dopiskiem „Krok 2 z 3” w nagłówku. Etapy nieobowiązkowe muszą być wyraźnie oznaczone i dawać możliwość pominięcia. Nie należy też bez potrzeby ograniczać czasu na wypełnienie. Od siebie dodam radę praktyczną: pierwszy krok powinien zawierać pytania najłatwiejsze i dotyczące potrzeby klienta, a dane kontaktowe najlepiej zostawić na koniec, gdy wypełniający widzi już sens całej czynności.
Podział na kroki nie usprawiedliwia jednak zbędnych pól. Formularz z piętnastoma rubrykami rozłożonymi na pięć ekranów nadal ma piętnaście rubryk, a klient, który w trzecim kroku odkrywa, że to dopiero połowa, czuje się wprowadzony w błąd. Najpierw więc należy przeprowadzić przegląd opisany wcześniej, a dopiero resztę ułożyć w etapy. Szczegóły projektowania takiego rozwiązania, w tym kolejność pytań i pasek postępu, omówiłem w tekście o tym, jak zbudować formularz wyceny w kilku krokach.
Jak zmierzyć, czy krótszy formularz działa lepiej?
Bez pomiaru skracanie formularza jest zgadywaniem. Google Analytics ma funkcję o nazwie pomiar zaawansowany, która bez zmian w kodzie strony rejestruje między innymi interakcje z formularzem. Zdarzenie „form_start” jest wywoływane przy pierwszej interakcji użytkownika z formularzem w ramach sesji, a „form_submit” w chwili przesłania formularza. Pomoc Google Analytics wprost wskazuje, że dzięki tym dwóm zdarzeniom można sprawdzić, ilu użytkowników zaczęło wypełniać formularz, i porównać ten wynik z liczbą osób, które go przesłały. Do zmiany ustawień potrzebna jest w usłudze rola co najmniej edytującego. Kto nie ma jeszcze konta, znajdzie opis jego uruchomienia w tekście Google Analytics 4 od zera.
- Otwarcie ustawień strumienia W Google Analytics należy przejść do sekcji „Administracja”, a następnie w części „Zbieranie i modyfikowanie danych” kliknąć „Strumienie danych” i nazwę strumienia strony.
- Włączenie pomiaru zaawansowanego W sekcji „Pomiar zaawansowany” przełącznik powinien być ustawiony w pozycji włączonej; ikona ustawień obok pozwala upewnić się, że aktywna jest opcja „Interakcje z formularzem”.
- Próbne wysłanie formularza Trzeba wypełnić i wysłać formularz na stronie, a potem upewnić się w raportach, że oba zdarzenia zostały zapisane, bo nie każdy formularz jest rozpoznawany automatycznie.
- Utworzenie eksploracji ścieżki W sekcji „Eksplorowanie” wybiera się szablon „Eksploracja ścieżki” i w ustawieniu „Kroki” definiuje dwa kroki: pierwszy ze zdarzeniem „form_start”, drugi ze zdarzeniem „form_submit”.
- Zapisanie wyniku przed zmianą Należy zanotować, ile osób w wybranym okresie rozpoczęło formularz, a ile go wysłało, oraz ile zapytań faktycznie dotarło do skrzynki.
- Porównanie po zmianie Po skróceniu formularza trzeba odczekać podobny okres i zestawić te same liczby, a obok nich ocenę jakości zapytań wystawioną przez osobę, która na nie odpowiada.

Jeżeli po próbnym wysłaniu zdarzenie „form_submit” się nie pojawia, formularz najpewniej wysyła dane w sposób, którego automatyczny pomiar nie rozpoznaje. Wtedy pozostają dwa pewne wyjścia: skonfigurowanie własnego zdarzenia przez osobę, która zna Google Analytics, albo liczenie wyświetleń strony z podziękowaniem, na którą formularz przekierowuje po wysłaniu. W każdym wypadku liczbę z analityki warto porównywać z liczbą wiadomości w skrzynce. Jeśli analityka pokazuje więcej wysłań, niż przyszło zapytań, problemem jest dostarczanie poczty, a nie długość formularza.
Obok liczb przydaje się zwykła obserwacja. Dokumentacja Google dotycząca testowania formularzy zachęca, by poprosić znajomego lub współpracownika o wypełnienie formularza, przyglądać się, jak to robi, i zapytać o wrażenia; już test z jedną osobą pomaga, a z dwiema lub większą liczbą osób daje jeszcze więcej. Warto poprosić o wypełnienie na telefonie i nie podpowiadać. Miejsca, w których osoba się zatrzymuje, cofa albo pyta, co wpisać, wskazują pola wymagające zmiany etykiety lub usunięcia. Po wprowadzeniu poprawek tę samą próbę dobrze jest powtórzyć z tymi samymi zadaniami.
Może się okazać, że po skróceniu zapytań przybyło, ale są mniej konkretne, i odpowiadanie na nie zajmuje więcej czasu. To nie jest powód, by przywracać cały stary formularz. Należy ustalić, której jednej informacji brakuje najczęściej, i przywrócić tylko to pole, najlepiej jako listę wyboru albo pole nieobowiązkowe. Jeżeli zaś liczba zapytań nie zmieniła się wcale, przyczyna leży zapewne poza formularzem: w treści oferty, w widoczności przycisku prowadzącego do formularza, w szybkości strony albo w samym ruchu. Wtedy dalsze skracanie niczego nie da i trzeba przyjrzeć się wcześniejszym etapom drogi klienta.
Jakich błędów unikać przy skracaniu formularza?
Najczęstszy błąd to wprowadzenie wielu zmian jednocześnie. Gdy tego samego dnia znikają cztery pola, zmienia się tekst przycisku i formularz wędruje w inne miejsce strony, nie da się ustalić, co zadziałało, a co zaszkodziło. Lepiej zmieniać jedną rzecz i dać jej czas, zwłaszcza na stronach, na które trafia niewiele osób. Przy małym ruchu różnica kilku zapytań w tygodniu bywa dziełem przypadku, dlatego wnioski należy wyciągać z dłuższych, porównywalnych okresów, z pominięciem świąt i sezonowych przestojów w branży.
Drugi błąd to usunięcie pola, na którym opiera się coś niewidocznego: automatyczna odpowiedź z imieniem klienta, zapis do arkusza, przekazanie zgłoszenia do systemu obsługi klientów albo reguła kierująca wiadomości do właściwego działu. Przed skasowaniem pola trzeba sprawdzić w ustawieniach wtyczki, gdzie jest ono używane, a po zmianie wysłać próbne zapytanie i prześledzić całą jego drogę. Z tego samego powodu radzę nie edytować jedynej kopii formularza. Bezpieczniej jest powielić formularz we wtyczce, zmienić kopię i podmienić ją na stronie, zachowując pierwotną wersję na wypadek potrzeby powrotu.
Trzeci błąd dotyczy zgód i informacji o danych osobowych. Skracając formularz, nie wolno usuwać informacji o tym, kto i w jakim celu przetwarza dane, ani ukrywać jej tak, by klient jej nie zauważył. Nie należy też łączyć kilku różnych zgód w jedno pole zaznaczenia tylko po to, by formularz wyglądał na krótszy; zgoda na otrzymywanie informacji handlowych musi pozostać osobna i dobrowolna. Z kolei zabezpieczenia przed spamem warto dobrać tak, by nie dokładały klientowi pracy. Zagadka obrazkowa po trzech krótkich polach niweczy cały zysk ze skracania, dlatego lepsze są metody, których człowiek w ogóle nie widzi.
Najczęstsze pytania
Czy numer telefonu powinien być polem obowiązkowym?
Tylko wtedy, gdy firma rzeczywiście oddzwania i nie potrafi obsłużyć zapytania mailowo. Wiele osób niechętnie podaje numer przy pierwszym kontakcie i z tego powodu rezygnuje albo wpisuje numer zmyślony. Bezpieczniejszym ustawieniem jest pole nieobowiązkowe z dopiskiem „opcjonalnie” i krótkim wyjaśnieniem, do czego numer posłuży, na przykład do ustalenia terminu. W formularzu prośby o telefon sytuacja jest odwrotna: tam numer jest konieczny, a adres e-mail można pominąć.
Czy pole z pytaniem o źródło informacji o firmie warto zostawić?
W większości przypadków nie. Klienci zaznaczają pierwszą pozycję z listy albo nie pamiętają, skąd trafili na stronę, więc odpowiedzi są mało wiarygodne. Źródło wizyty, takie jak wyszukiwarka, reklama czy media społecznościowe, dokładniej pokazuje analityka strony, i to bez angażowania klienta. Jeżeli firmie zależy na informacji o poleceniach od innych klientów, lepiej zapytać o to w rozmowie albo w pierwszej odpowiedzi, gdy kontakt jest już nawiązany.
Czy skrócenie formularza zwiększy liczbę zapytań niskiej jakości?
Może się tak zdarzyć, bo łatwiejszy formularz wypełniają również osoby mniej zdecydowane. Zwykle przybywa jednak także zapytań wartościowych, które wcześniej przepadały. Jeśli odpowiadanie na ogólnikowe wiadomości zaczyna zajmować zbyt dużo czasu, należy ustalić, której jednej informacji brakuje najczęściej, i przywrócić tylko to pole, najlepiej w postaci listy wyboru. Pomaga też automatyczna odpowiedź z dwoma lub trzema pytaniami doprecyzowującymi.
Czy pole zgody na przetwarzanie danych liczy się jako dodatkowe pole?
Dla klienta każdy element wymagający decyzji jest obciążeniem, więc pola zgód również wydłużają formularz. Nie oznacza to, że można pominąć obowiązek informacyjny: klient musi wiedzieć, kto i po co przetwarza jego dane. Jakie zgody są w danym formularzu konieczne, a jakie zbędne, zależy od celu przetwarzania i w razie wątpliwości warto zapytać o to prawnika lub inspektora ochrony danych. Na pewno nie należy łączyć zgody marketingowej z samym wysłaniem zapytania.
Jak długo trzeba czekać, żeby ocenić skutek zmian w formularzu?
Tak długo, aż zbierze się liczba zapytań pozwalająca na uczciwe porównanie. Na stronie z dużym ruchem wystarczy kilka tygodni, na stronie małej firmy potrzeba zwykle więcej czasu, bo przy kilku zapytaniach tygodniowo pojedyncze wahania są dziełem przypadku. Okres przed zmianą i po zmianie powinien mieć podobną długość i nie obejmować nietypowych tygodni, takich jak święta. W tym czasie nie należy wprowadzać w formularzu innych zmian.
Czy podział na kroki zawsze poprawia wyniki długiego formularza?
Nie zawsze. Podział pomaga, gdy formularz musi być długi, a pola da się ułożyć w logiczne grupy. Zalecenia W3C wymagają przy tym, by od pierwszego kroku było wiadomo, ile etapów jest łącznie, i by każdy krok pokazywał postęp. Jeżeli formularz ma pięć czy sześć pól, dzielenie go na ekrany tylko dokłada kliknięć. Kroki nie zastępują też przeglądu pól: zbędna rubryka pozostaje zbędna niezależnie od tego, na którym ekranie się znajduje.
Źródła
- Sprawdzone metody dotyczące formularzy płatności i adresów, web.dev
- Sprawdzone metody dotyczące formularzy rejestracyjnych, web.dev
- Podstawy projektowania, web.dev
- Testowanie użyteczności formularzy, web.dev
- Zdarzenia objęte pomiarem zaawansowanym, Pomoc Google Analytics
- [GA4] Eksploracja ścieżki, Pomoc Google Analytics
- Multi-page Forms, W3C Web Accessibility Initiative
- Ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO), EUR-Lex
Brak czasu albo ochoty, żeby zająć się tym samodzielnie?
Przegląd formularza wydaje się drobiazgiem, ale wymaga spokojnego przejrzenia zapytań, rozmowy z osobą, która na nie odpowiada, kilku zmian we wtyczce i ustawienia pomiaru. Chętnie zrobię to od początku do końca. Sprawdzę, które pola są potrzebne do pierwszej odpowiedzi, a które tylko zniechęcają, zaproponuję nowy układ, poprawię etykiety, rodzaje pól i komunikaty o błędach, a jeśli formularz musi pozostać dłuższy, podzielę go na czytelne kroki. Zadbam też o to, by żadna automatyczna odpowiedź ani zapis zgłoszeń nie przestały działać po zmianach.
Na koniec ustawię w Google Analytics pomiar rozpoczęć i wysłań formularza, żeby po kilku tygodniach było jasno widać, czy zapytań przybyło i czy ich jakość się utrzymała. Wystarczy zadzwonić pod numer 533 525 168 albo napisać na adres info@lukaszwudyka.pl i podać adres strony z formularzem. Odpowiem, co da się poprawić i ile pracy to wymaga.




