W czasie kryzysu firma zwykle najpierw myśli o klientach, mediach i urzędach, a własny zespół zostawia na później. To błąd, który szybko się mści: pracownicy dowiadują się o sprawie z portalu, od klienta przy ladzie albo z firmowego komunikatora, na którym ktoś wkleił zrzut ekranu z dopiskiem „podobno”. Od tej chwili każdy z nich odpowiada na pytania po swojemu, a wersji zdarzeń jest tyle, ilu rozmówców. Ten tekst jest dla właścicieli firm, kierowników i osób odpowiedzialnych za kadry, które chcą, aby zespół usłyszał o trudnej sprawie od firmy, a nie o firmie od innych.
Po lekturze będzie wiadomo, w jakiej kolejności informować poszczególne grupy pracowników, z czego złożyć pierwszy komunikat, gdy nie są jeszcze znane wszystkie fakty, jak często wracać z aktualizacją i którymi kanałami dotrzeć także do osób bez służbowej poczty. Osobno omawiam sytuacje, w których o treści i terminie rozmowy z załogą decydują przepisy: zwolnienia grupowe, naruszenie ochrony danych osobowych oraz zgłoszenia sygnalistów. Na końcu znajdują się sposoby sprawdzenia, czy komunikacja działa, oraz plan na wypadek, gdy mimo starań plotki nie cichną.
Najważniejsze w skrócie
- Zespół powinien usłyszeć o kryzysie od firmy wcześniej niż z mediów, a najpóźniej w tej samej chwili, w której komunikat wychodzi na zewnątrz.
- Kolejność informowania jest stała: zespół kryzysowy, kierownicy, osoby mające kontakt z klientami, cała załoga, a na końcu nieobecni i współpracownicy.
- Pierwszy komunikat zawiera tylko potwierdzone fakty, wpływ na pracę, zasady rozmów z osobami z zewnątrz i godzinę następnej aktualizacji.
- Brytyjskie centrum NCSC zaleca unikanie zapewnień, które trzeba będzie później odwołać, w tym pochopnego twierdzenia, że dane nie zostały naruszone.
- Przy zwolnieniach grupowych pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników najpierw pisemnie informuje związki zawodowe albo przedstawicieli załogi.
- Naruszenie ochrony danych zgłasza się Prezesowi UODO w miarę możliwości w ciągu 72 godzin od stwierdzenia, więc pracownicy muszą wiedzieć, komu je natychmiast zgłosić.
Po czym poznać, że zespół dowiaduje się o kryzysie z niewłaściwego źródła?
Pierwszym sygnałem są pytania, które wracają do kierowników w różnych wersjach: jedna osoba pyta o awarię, druga o kontrolę, trzecia o zwolnienia, a wszystkie mają na myśli to samo zdarzenie. Drugim sygnałem jest ruch na prywatnych grupach i w komunikatorach, w których krążą zrzuty ekranu z portali i mediów społecznościowych. Trzecim są rozbieżne odpowiedzi udzielane klientom: recepcja mówi, że nic się nie stało, handlowiec przeprasza, a serwis odsyła do zarządu. Jeżeli występuje choć jeden z tych objawów, firma jest już spóźniona i powinna przekazać zespołowi własny komunikat tak szybko, jak pozwalają na to potwierdzone fakty.
Przyczyny takiej sytuacji są zwykle trzy. Najczęstsza to czekanie na pełny obraz zdarzeń: kierownictwo uznaje, że nie ma jeszcze nic pewnego do powiedzenia, więc milczy, a puste miejsce wypełniają domysły. Druga to założenie, że sprawa dotyczy tylko jednego działu, choć pytania od klientów i znajomych trafiają do wszystkich. Trzecia to brak ustalonej drogi przekazu, czyli sytuacja, w której nikt nie wie, kto i jakim kanałem ma napisać do załogi. Każdą z tych przyczyn można rozpoznać w kilka minut, zadając dwa pytania: kto w firmie wie o sprawie z oficjalnego źródła i kiedy ostatnio załoga dostała jakąkolwiek informację od przełożonych.
Znaczenie tej kolejności potwierdzają oficjalne wytyczne. Brytyjskie Narodowe Centrum Cyberbezpieczeństwa (NCSC) w zaleceniach dotyczących dbania o pracowników podczas incydentu zwraca uwagę, że cała załoga oczekuje bieżących informacji o tym, co się dzieje, także ta jej część, która nie bierze udziału w usuwaniu skutków zdarzenia. Ten sam dokument przypomina, że przy poważnych zdarzeniach ludzie martwią się przede wszystkim o własną sytuację: o swoje dane, miejsca pracy i wynagrodzenia. Dopóki firma nie odniesie się do tych obaw, trudno oczekiwać skupienia na pracy.
Kto powinien dowiedzieć się pierwszy i w jakiej kolejności informować resztę?
Kolejność informowania nie wynika z hierarchii, tylko z tego, kto w najbliższych godzinach będzie musiał odpowiadać na pytania innych. Najpierw wiedzę dostaje wąska grupa, która prowadzi sprawę: właściciel lub zarząd, osoba odpowiedzialna za komunikację, prawnik oraz kierownik działu, w którym doszło do zdarzenia. Zaraz po niej kierownicy, potem osoby mające bezpośredni kontakt z klientami, a dopiero na końcu cała załoga, przy czym odstępy między tymi etapami liczy się w minutach, a nie w dniach.
Osobną grupą są osoby, o których w pośpiechu się zapomina: pracownicy na urlopach i zwolnieniach lekarskich, osoby na zmianie nocnej, kierowcy i monterzy pracujący w terenie, zleceniobiorcy oraz stali podwykonawcy. Jeżeli komunikat dotrze wyłącznie na służbową pocztę, część z nich przeczyta go po kilku dniach, a wcześniej usłyszy o sprawie od znajomych. Dlatego już przy pierwszej wysyłce trzeba ustalić, kto odpowiada za dotarcie do każdej z tych grup i jakim kanałem to zrobi. Bardzo pomaga gotowy spis numerów i adresów; sposób jego ułożenia opisałem w tekście o tym, jak przygotować listę kontaktów na czas kryzysu.

Najważniejsza zasada dotyczy relacji między komunikatem wewnętrznym a zewnętrznym. Załoga powinna poznać stanowisko firmy przed jego publikacją albo najpóźniej w tej samej chwili, nigdy później. W praktyce wystarcza odstęp kilkunastu minut: wiadomość do pracowników wychodzi tuż przed umieszczeniem oświadczenia na stronie lub w mediach społecznościowych. Dłuższe wyprzedzenie ma jedną wadę, o której wprost pisze NCSC: im bardziej szczegółowe informacje otrzymuje dana grupa, tym większe ryzyko, że trafią one do mediów. Z tego powodu wersja dla całej załogi nie powinna zawierać niczego, czego firma nie byłaby gotowa zobaczyć nazajutrz w prasie.
- Zebranie zespołu kryzysowego Właściciel lub zarząd zwołuje krótkie spotkanie osób prowadzących sprawę i ustala, które fakty są potwierdzone, a które wymagają sprawdzenia.
- Odprawa kierowników Kierownicy wszystkich działów otrzymują treść komunikatu oraz listę pytań, na które mogą odpowiadać, wraz ze wskazaniem osoby, do której kierują pozostałe pytania.
- Przygotowanie pierwszej linii Recepcja, obsługa klienta, sprzedaż i serwis dostają jedno uzgodnione zdanie dla klientów oraz numer osoby, do której przekazują pytania dziennikarzy.
- Komunikat do całej załogi Wiadomość wychodzi kanałem, który dociera do największej liczby osób, a kierownicy powtarzają ją ustnie na swoich zmianach.
- Dotarcie do nieobecnych Wyznaczona osoba przekazuje ten sam tekst pracownikom na urlopach, zwolnieniach i w terenie oraz stałym współpracownikom.
Co powiedzieć w pierwszym komunikacie, gdy nie wszystko jest jeszcze wiadome?
Pierwszy komunikat do zespołu nie jest sprawozdaniem ze śledztwa. Ma odpowiedzieć na pięć pytań, które zadaje sobie każdy pracownik: co się stało, czy mnie to dotyczy, co mam teraz robić, co mówić klientom i kiedy dowiem się więcej. Wystarczy kilka zdań, pod warunkiem że każde z nich opiera się na potwierdzonym fakcie. Rządowa Służba Komunikacji w Wielkiej Brytanii w ramach planowania na wypadek sytuacji nadzwyczajnych zaleca przygotowanie rzeczowych, wcześniej uzgodnionych zdań, które pozwalają szybko przekazać wstępne informacje bez przesądzania o przyczynach, osobno dla każdej grupy odbiorców, w tym dla własnych pracowników.
W komunikacie trzeba oddzielić to, co wiadomo, od tego, co jest sprawdzane. Zdanie „Przyczyna awarii jest ustalana, następną informację przekażemy o 15:00” jest uczciwe i wystarczające. Zdanie „Wszystko jest pod kontrolą” brzmi uspokajająco, ale jeśli sytuacja się pogorszy, podważy wiarygodność każdej kolejnej wiadomości. NCSC ostrzega przed tym wprost: należy unikać wypowiedzi, które trzeba będzie później odwołać, i nie ulegać wewnętrznej presji na zapewnianie, że sprawa jest opanowana. Jako przykład podaje twierdzenie, że zdarzenie nie miało wpływu na pracowników ani na dane osobowe, które po dalszych ustaleniach może okazać się nieprawdziwe.

Przygotowanie takiej wiadomości przebiega w stałej kolejności, a cały proces w małej firmie zajmuje kilkadziesiąt minut. Treść powinna być krótka, napisana zwykłym językiem i podpisana imieniem oraz nazwiskiem osoby, która naprawdę kieruje firmą, a nie nazwą działu.
- Spisanie potwierdzonych faktów Na kartce powstają dwie kolumny: „wiemy” i „sprawdzamy”. Do komunikatu trafia wyłącznie pierwsza, a o drugiej pisze się, że ustalenia trwają.
- Opisanie wpływu na pracę Należy wskazać, które zespoły pracują bez zmian, które mają inne zadania i czy zmieniają się godziny lub miejsce pracy.
- Podanie zasad rozmów z osobami z zewnątrz W jednym zdaniu trzeba określić, co wolno powiedzieć klientom, oraz do kogo kierować pytania dziennikarzy.
- Wskazanie osoby do pytań Komunikat zawiera imię, nazwisko, numer telefonu i adres osoby, która odpowiada na pytania pracowników.
- Zapowiedź następnej wiadomości Na końcu podaje się konkretną godzinę kolejnej aktualizacji, także wtedy, gdy nie będzie w niej nowych ustaleń.
- Sprawdzenie treści przez drugą osobę Przed wysyłką tekst czyta prawnik albo drugi członek kierownictwa, który ocenia, czy żadne zdanie nie wykracza poza potwierdzone fakty.
Dla ułatwienia podaję wzór, który można dostosować do własnej sytuacji. Brzmi on następująco: Dziś o 8:40 stwierdziliśmy awarię systemu zamówień. Sklep internetowy jest wyłączony, punkty stacjonarne pracują bez zmian. Przyczynę ustalamy z dostawcą systemu i na tę chwilę nie potwierdzamy żadnych informacji o jej źródle. Klientom mówimy: „Mamy awarię systemu zamówień, pracujemy nad jej usunięciem, informacje podajemy na stronie”. Pytania dziennikarzy przekazujemy do Anny Nowak, tel. wewn. 12. Następną wiadomość wyślemy dziś o 12:00, także jeśli nic się nie zmieni. Taki tekst mieści się na ekranie telefonu, a mimo to odpowiada na wszystkie pięć pytań. Jeżeli firma równolegle przygotowuje stanowisko dla klientów i mediów, obie wersje muszą zgadzać się co do faktów.
Kto woli nie zajmować się tym samodzielnie, może zadzwonić pod numer 533 525 168 albo napisać na info@lukaszwudyka.pl, a przejmę sprawę. Ustalę z kierownictwem listę potwierdzonych faktów, przygotuję komunikat dla załogi i zgodne z nim stanowisko na zewnątrz oraz rozpiszę, kto, komu i o której godzinie przekazuje informacje.
Kiedy i jak często wracać do zespołu z kolejnymi informacjami?
Jedna wiadomość nie wystarcza, bo sytuacja się zmienia, a ludzie zapamiętują przede wszystkim to, czy firma dotrzymała zapowiedzianej godziny. Rytm aktualizacji należy ustalić od razu i trzymać się go także wtedy, gdy brakuje nowych ustaleń. Krótka wiadomość o treści „Stan bez zmian, następna informacja o 16:00” ma większą wartość niż cisza, ponieważ pokazuje, że ktoś nad sprawą czuwa. W pierwszej dobie rozsądne są aktualizacje co kilka godzin, w kolejnych dniach raz dziennie o stałej porze, a po opanowaniu sytuacji przy każdym istotnym zdarzeniu, na przykład po przywróceniu usługi lub po zakończeniu kontroli.
| Moment | Co przekazać zespołowi | Kto i jak |
|---|---|---|
| Pierwsza godzina | Potwierdzone fakty, wpływ na pracę, zdanie dla klientów, godzina następnej wiadomości. | Właściciel lub zarząd, kanał docierający do wszystkich oraz kierownicy ustnie. |
| Pierwsza doba | Nowe ustalenia, zmiany w organizacji pracy, odpowiedzi na najczęstsze pytania załogi. | Ta sama osoba, ten sam kanał, co kilka godzin o zapowiedzianych porach. |
| Kolejne dni | Postęp prac, przewidywane terminy, sprostowanie nieprawdziwych informacji krążących w firmie. | Stała pora raz dziennie, krótkie spotkania w działach. |
| Zamknięcie sprawy | Ustalone przyczyny, wprowadzane zmiany, podziękowanie za dodatkowy wysiłek. | Spotkanie z kierownictwem i wiadomość pisemna dla nieobecnych. |
| Powrót tematu | Informacja o nowej publikacji lub decyzji urzędu oraz aktualne stanowisko firmy. | Wiadomość wysłana przed publikacją stanowiska na zewnątrz. |
Jakimi kanałami dotrzeć do wszystkich, także gdy poczta nie działa?
Kanał dobiera się do tego, gdzie ludzie faktycznie są, a nie do tego, co jest wygodne dla nadawcy. W biurze sprawdza się poczta służbowa i firmowy komunikator, w magazynie i na hali krótka odprawa na początku zmiany oraz wydruk na tablicy, w terenie wiadomość SMS lub telefon od kierownika. Najlepszy skutek daje połączenie dwóch dróg: pisemnej, która zapewnia identyczną treść dla wszystkich, i ustnej, która pozwala zadać pytanie. Wiadomości o dużym ciężarze, takie jak wypadek, zwolnienia czy poważne zarzuty wobec firmy, powinny być przekazane osobiście lub podczas spotkania, a tekst pisemny pełni wtedy rolę potwierdzenia.
Trzeba też założyć, że zwykłe narzędzia mogą zawieść. NCSC zwraca uwagę, że podczas incydentu informatycznego dotychczasowe kanały bywają niedostępne i konieczne jest uruchomienie zastępczych sposobów kontaktu z pracownikami, klientami i partnerami, takich jak telefon, komunikatory lub media społecznościowe. Jeżeli spis numerów telefonów istnieje wyłącznie w systemie, który właśnie przestał działać, firma traci możliwość dotarcia do własnych ludzi. Z tego powodu aktualna lista kontaktów powinna być przechowywana również poza firmową siecią, na przykład w wydruku u członków kierownictwa.
Kiedy o treści i terminie rozmowy z załogą decydują przepisy?
Część kryzysów ma stronę prawną, która narzuca kolejność działań. Nie zastąpię tu porady prawnika znającego konkretną sprawę, ale trzy sytuacje powtarzają się na tyle często, że każda firma powinna je znać: planowane zwolnienia większej grupy osób, naruszenie ochrony danych osobowych oraz zgłoszenia nieprawidłowości przez samych pracowników. W każdej z nich pochopny komunikat do załogi albo jego brak może pogorszyć położenie firmy, dlatego treść i moment przekazu warto wcześniej uzgodnić z prawnikiem.
Zwolnienia grupowe i zmiany w zatrudnieniu
Według serwisu Biznes.gov.pl przepisy o zwolnieniach grupowych dotyczą firm zatrudniających co najmniej 20 pracowników i wymagają od pracodawcy sformalizowanego postępowania. Jego pierwszym etapem jest zawiadomienie związków zawodowych, a gdy ich nie ma, przedstawicieli pracowników wyłonionych w sposób przyjęty u danego pracodawcy. Informacja ma formę pisemną i obejmuje między innymi przyczyny planowanego zwolnienia, liczbę zatrudnionych i grupy zawodowe, grupy objęte zamiarem zwolnienia, okres, w którym ono nastąpi, proponowane kryteria doboru osób oraz kolejność zwolnień. Musi ona trafić do adresatów na tyle wcześnie przed konsultacjami, aby zdążyli przygotować własne propozycje.
Ten sam serwis podaje, że w ciągu 20 dni od zawiadomienia organizacji związkowych pracodawca i związki powinny zawrzeć porozumienie, a gdy nie jest to możliwe, zasady ustala pracodawca w regulaminie. O przyczynach zwolnień zawiadamia się także powiatowy urząd pracy. Dla komunikacji wynika z tego praktyczny wniosek: ogólne spotkanie z załogą planuje się tak, aby nie wyprzedzało pisemnej informacji dla przedstawicieli i nie stało z nią w sprzeczności. Rozsądnie jest przekazać załodze, że rozpoczęto konsultacje, kto w nich uczestniczy i kiedy poszczególne osoby otrzymają indywidualną informację, zamiast podawać liczby i nazwiska, zanim zakończą się uzgodnienia.

Naruszenie ochrony danych osobowych
Urząd Ochrony Danych Osobowych przypomina, że administrator zgłasza naruszenie organowi nadzorczemu bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości nie później niż w terminie 72 godzin po jego stwierdzeniu, chyba że jest mało prawdopodobne, aby skutkowało ono ryzykiem naruszenia praw lub wolności osób. Gdy brakuje jeszcze części informacji, przekazuje się te, które są dostępne, a w formularzu zaznacza pole „Zgłoszenie wstępne”. Urząd zaleca również, aby każda organizacja miała procedurę pozwalającą jak najszybciej stwierdzić naruszenie i ocenić ryzyko. Dla zespołu oznacza to konkretną instrukcję: każdy pracownik musi wiedzieć, komu natychmiast zgłosić zgubiony nośnik, błędnie wysłaną wiadomość lub podejrzane logowanie.
Komunikat wewnętrzny przy takim zdarzeniu ma dwa zadania. Pierwszym jest zebranie informacji: prośba, aby osoby, które zauważyły coś nietypowego, zgłosiły to wskazanej osobie i niczego nie usuwały na własną rękę. Drugim jest uczciwe powiedzenie pracownikom, czy zdarzenie może dotyczyć także ich danych, na przykład akt osobowych lub list płac. Jeżeli tak, są oni osobami, które administrator w razie potrzeby zawiadamia tak samo jak klientów. Pełny przebieg postępowania wobec klientów i urzędu opisałem w tekście o tym, jak postąpić, gdy nastąpi wyciek danych klientów.
Tajemnica pracodawcy i zgłoszenia sygnalistów
Kodeks pracy w artykule 100 nakłada na pracownika obowiązek dbania o dobro zakładu pracy i zachowania w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. W komunikacie można więc spokojnie przypomnieć, że szczegółów sprawy nie przekazuje się osobom z zewnątrz ani nie publikuje w mediach społecznościowych, a pytania dziennikarzy kieruje się do wyznaczonej osoby. Takie przypomnienie powinno mieć formę prośby wraz z uzasadnieniem, na przykład: „Niepełne informacje mogą zaszkodzić klientom i utrudnić wyjaśnienie sprawy”. Groźby i ton oskarżenia przynoszą skutek odwrotny do zamierzonego, ponieważ budzą podejrzenie, że firma coś ukrywa.
Prośba o zachowanie poufności nie może jednak zamykać drogi do zgłaszania naruszeń prawa. Zgodnie z informacjami serwisu Biznes.gov.pl podmiot, na rzecz którego pracę wykonuje co najmniej 50 osób, ma obowiązek przyjąć procedurę zgłoszeń wewnętrznych, a wobec sygnalisty nie wolno podejmować działań odwetowych. Zgłaszający może też wybrać drogę zewnętrzną, czyli zwrócić się do właściwego organu, bez wcześniejszego zgłoszenia u pracodawcy. Z tego powodu w komunikacie kryzysowym nie powinno być zdań w rodzaju „zakazuje się rozmów z urzędami”. Lepiej przypomnieć, gdzie i komu w firmie można zgłosić nieprawidłowość, bo sygnał przekazany wewnątrz daje szansę na szybką reakcję.
Jak przygotować pracowników na pytania klientów, dziennikarzy i znajomych?
W kryzysie każdy pracownik staje się w oczach otoczenia przedstawicielem firmy, nawet jeśli nigdy nie miał takiej roli. Zakaz rozmów niczego tu nie rozwiązuje, ponieważ milczenie bywa odbierane jak potwierdzenie najgorszej wersji. Skuteczniejsze jest danie ludziom jednego zdania, które mogą powtórzyć bez obaw, oraz jasnej informacji, czego nie komentują i dokąd odsyłają. NCSC zaleca, aby przekaz dla różnych grup odpowiadał na ich własne potrzeby, a jednocześnie pozostawał spójny w najważniejszych punktach, i właśnie temu służy takie zdanie.
Zdanie dla klientów powinno być krótkie i prawdziwe, na przykład: „Mamy awarię systemu zamówień, pracujemy nad jej usunięciem, aktualne informacje są na naszej stronie”. Odpowiedź dla dziennikarza brzmi inaczej: „Nie jestem osobą upoważnioną do wypowiedzi, proszę o kontakt z panią Anną Nowak, podam numer”. Wytyczne NCSC przewidują wskazanie z wyprzedzeniem osób, które występują w imieniu organizacji, oraz przygotowanie ich do tej roli. W małej firmie jest to zwykle właściciel albo jedna zaufana osoba; kogo wybrać i jak go przygotować, wyjaśniam w tekście o tym, kto powinien pełnić rolę, jaką ma rzecznik w małej firmie.
- Pracownik może powtórzyć uzgodnione zdanie, podać adres strony z aktualnymi informacjami i przyjąć dane kontaktowe osoby, która prosi o rozmowę z kierownictwem.
- Pracownik nie podaje przyczyn zdarzenia, nazwisk osób, których sprawa dotyczy, ani własnych przypuszczeń, nawet gdy rozmówca zapewnia, że pyta prywatnie.
- Pytania, na które nie zna odpowiedzi, pracownik zapisuje i przekazuje kierownikowi, a ten zbiera je do następnej aktualizacji dla całego zespołu.
- W mediach społecznościowych pracownik nie komentuje sprawy na prywatnym profilu i nie wdaje się w spory z krytykami, a obraźliwe wpisy zgłasza osobie prowadzącej firmowe profile.
Po czym poznać, że komunikacja działa, i co zrobić, gdy plotki nie cichną?
Skuteczność komunikacji wewnętrznej da się sprawdzić bez ankiet i narzędzi. Wystarczy drugiego dnia zapytać trzy osoby z różnych działów, w tym jedną z pierwszej linii i jedną pracującą poza biurem, co się stało, co mówią klientom i kiedy będzie następna informacja. Jeżeli odpowiedzi są zgodne z komunikatem, przekaz dotarł. Innymi oznakami są: malejąca liczba tych samych pytań kierowanych do przełożonych, jednolite odpowiedzi udzielane klientom oraz brak nowych wersji zdarzeń w firmowych rozmowach.
Gdy mimo komunikatów plotki nie cichną, przyczyna zwykle leży w jednym z czterech miejsc. Komunikat nie dotarł do części załogi, więc trzeba sprawdzić kanały i poprosić kierowników o ustne powtórzenie treści. Komunikat pominął pytanie, które ludzi naprawdę niepokoi, najczęściej o miejsca pracy i wypłaty, więc należy odnieść się do niego wprost. Firma nie dotrzymała zapowiedzianej godziny aktualizacji, więc trzeba przeprosić i wrócić do stałego rytmu. Wreszcie wersja wewnętrzna różni się od tego, co firma mówi na zewnątrz, a pracownicy to zauważyli; wtedy obie wersje trzeba niezwłocznie uzgodnić i wyjaśnić załodze, skąd wzięła się różnica.
Najczęstsze błędy, które widzę w praktyce, powtarzają się niezależnie od branży. Należą do nich: informowanie załogi po mediach, wiadomość podpisana przez „zarząd” bez nazwiska, uspokajanie bez pokrycia w faktach, szukanie winnego w pierwszym komunikacie oraz pominięcie osób nieobecnych. Osobnym błędem jest zakończenie komunikacji w dniu, w którym temat znika z mediów. Brytyjska Rządowa Służba Komunikacji zaznacza, że odbudowa po kryzysie zaczyna się wewnątrz organizacji, ponieważ wewnętrzne zaufanie mogło zostać naruszone, a nastroje obniżone, i dodaje, że widoczność kierownictwa wobec pracowników ma w tym okresie duże znaczenie.
Po zamknięciu sprawy warto poświęcić godzinę na spisanie wniosków: które kanały zadziałały, do kogo informacja dotarła za późno, jakich danych kontaktowych brakowało i które pytania zaskoczyły kierownictwo. NCSC zaleca przegląd działań komunikacyjnych po każdym incydencie, w tym rozmowy z odbiorcami wewnętrznymi i zewnętrznymi o tym, jak przyjęli przekaz i co można poprawić, a także regularne ćwiczenie scenariuszy przy stole. Ogólny plan działań wobec klientów i mediów w pierwszych godzinach przedstawiłem w tekście o tym, co zrobić, gdy wybucha kryzys wizerunkowy w internecie.
Najczęstsze pytania
Czy zespół powinien dowiedzieć się o kryzysie przed mediami?
Tak, a najpóźniej w tej samej chwili, w której stanowisko firmy wychodzi na zewnątrz. Pracownik, który czyta o własnej firmie na portalu, traci zaufanie do przełożonych i nie potrafi odpowiedzieć klientom. Wystarcza odstęp kilkunastu minut między wiadomością wewnętrzną a publikacją. Dłuższe wyprzedzenie zwiększa ryzyko, że treść trafi do mediów w niepełnej postaci, dlatego wersja dla całej załogi nie powinna zawierać szczegółów, których firma nie zamierza ujawniać publicznie.
Co napisać, gdy firma nie zna jeszcze przyczyn zdarzenia?
Należy napisać dokładnie to: co zostało potwierdzone, co jest sprawdzane i o której godzinie nadejdzie następna informacja. Zdanie o trwających ustaleniach jest uczciwe i nie zamyka żadnej drogi. Nie należy natomiast zapewniać, że sytuacja jest opanowana albo że nikomu nic nie grozi, jeśli nie wynika to z faktów. Wytyczne NCSC ostrzegają przed wypowiedziami, które trzeba będzie później odwołać, ponieważ każde sprostowanie osłabia wiarygodność kolejnych komunikatów.
Kto powinien podpisać komunikat do pracowników?
Osoba, która rzeczywiście kieruje firmą: właściciel, prezes lub dyrektor zakładu, z imienia i nazwiska. Podpis „zarząd” albo nazwa działu sprawiają wrażenie, że nikt nie bierze odpowiedzialności za treść. Kolejne aktualizacje może wysyłać wyznaczona osoba, pod warunkiem że załoga została o tym uprzedzona w pierwszej wiadomości. W sprawach najpoważniejszych, takich jak wypadek lub zwolnienia, osoba kierująca firmą powinna dodatkowo spotkać się z zespołem osobiście.
Czy można zakazać pracownikom rozmów o kryzysie?
Można i należy przypomnieć o obowiązku zachowania w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, oraz wskazać osobę upoważnioną do rozmów z mediami. Nie należy natomiast formułować zakazu tak, jakby obejmował zgłaszanie naruszeń prawa właściwym organom, ponieważ przepisy o ochronie sygnalistów zakazują działań odwetowych wobec zgłaszających. Najlepiej sprawdza się prośba z uzasadnieniem i gotowe zdanie, które pracownik może powtórzyć pytającym.
Co zrobić, gdy pracownik opublikował w sieci informacje o sprawie?
Najpierw trzeba spokojnie ustalić, co dokładnie zostało opublikowane i czy wpis zawiera dane osobowe lub informacje poufne. Następnie przełożony rozmawia z pracownikiem w cztery oczy, wyjaśnia skutki i prosi o usunięcie wpisu, zamiast upominać go publicznie. Dalsze kroki, zwłaszcza dyscyplinarne, wymagają konsultacji z prawnikiem, szczególnie gdy wpis dotyczy możliwego naruszenia prawa przez firmę. Równolegle warto sprawdzić, czy pracownik w ogóle otrzymał zasady rozmów o sprawie.
Czy przy planowanych zwolnieniach można najpierw porozmawiać z całą załogą?
Przy zwolnieniach grupowych pracodawca ma obowiązek pisemnie poinformować związki zawodowe lub przedstawicieli pracowników i przeprowadzić z nimi konsultacje, dlatego ogólne spotkanie nie powinno wyprzedzać tego etapu ani podawać ustaleń, które dopiero będą przedmiotem rozmów. Bezpiecznie jest poinformować załogę o rozpoczęciu konsultacji, ich uczestnikach i terminie, w którym poszczególne osoby otrzymają indywidualną informację. Szczegóły zawsze warto uzgodnić z prawnikiem.
Źródła
- Guidance on effective communications in a cyber incident, National Cyber Security Centre
- Putting staff welfare at the heart of incident response, National Cyber Security Centre
- Emergency planning framework (PRIMER), Government Communications
- Jak przeprowadzić zwolnienia grupowe, Biznes.gov.pl
- W jakim terminie należy zgłosić naruszenie Prezesowi UODO?, Urząd Ochrony Danych Osobowych
- Na czym polega ochrona sygnalistów – podstawowe obowiązki przedsiębiorcy, Biznes.gov.pl
- Kodeks pracy – tekst ujednolicony ustawy, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Brak czasu albo ochoty, żeby zająć się tym samodzielnie?
Rozmowa z własnym zespołem w trudnym momencie bywa cięższa niż rozmowa z dziennikarzem, bo dotyczy ludzi, z którymi pracuje się na co dzień. Jeżeli brakuje na to czasu albo pewności, jak ująć sprawę, mogę zająć się tym od początku do końca. Zbieram potwierdzone fakty, układam kolejność informowania poszczególnych grup, piszę pierwszy komunikat i kolejne aktualizacje, przygotowuję kierowników do odpowiadania na pytania oraz pilnuję, aby to, co słyszy załoga, zgadzało się z tym, co firma mówi klientom i mediom.
Po opanowaniu sytuacji pomagam spisać wnioski i przygotować gotowe wzory na przyszłość, tak aby następnym razem pierwsza wiadomość do zespołu mogła wyjść w ciągu kilkunastu minut. Wystarczy zadzwonić pod numer 533 525 168 albo napisać na adres info@lukaszwudyka.pl i w kilku zdaniach opisać, co się wydarzyło. Odpowiem, od czego zacząć i co jestem w stanie przejąć od razu.




